Tagarchief: Alpen

De EU twaalfhonderd jaar geleden


Dom van Aken met middenin de Paltskapel

Je kunt nu eenmaal niet alles weten en bezoeken. Maar bij levensgezel moest ik beslist nog een ernstige smet op zijn cultuurblazoen wegpoetsen. Hij was nog nooit in de Paltskapel van Aken geweest! Dat beroemde bouwwerk van Karel de Grote waar hij ook begraven werd. Heel erg foei natuurlijk van levensgezel, ook omdat die kapel voor mij een speciale betekenis heeft. In mijn Tilburgse academietijd heb ik namelijk een scriptie gemaakt over de Karolingische manuscripten. Nog zo’n belangrijke erfenis van Charlemagne (748-814).

Nu moesten we onlangs toch in Maastricht zijn vanwege mijn daar nog tot 10 juni lopende expositie ‘Paradise lost’ in de Onze Lieve Vrouwe Galerie.  En dan is Aken, zo’n 1200 jaar geleden het Brussel van ’t Europa van toen, niet ver.

bij de affiche voor de Onze Lieve Vrouwe Galerie

Voor mij toch ook weer een hernieuwde kennismaking. Want in de tussentijd was er het Neues Stadtmuseum Aachen gebouwd en bleek de belangrijke kerkschat van de Dom nu veel mooier getoond te worden dan vroeger.

Neues Stadtmuseum
oudst bekende beeld van Karel de Grote

Dat alles om Aken met behulp van Karel de Grote niet alleen goed op de kaart te zetten als die veel oudere voorganger van Brussel maar ook als stad van Europese verzoening en ontwikkeling. Met de internationaal belangrijke jaarlijkse Karelsprijs als extraatje. Voor mensen die belangrijk waren of zijn bij de Europese eenwording. Marine le Pen en Geert Wilders zullen er dus, zo schat ik voorzichtig in, wel niet voor in aanmerking komen.

oorkonde Karelsprijs voor François Mitterand en Helmut Kohl

Wat zij namelijk uit elkaar willen laten vallen, werd onder Karel, honderden jaren na de instorting van het West-Romeinse imperium, juist weer verenigd tot één groot christelijk rijk. Een soort EU avant la lettre. Oké, ’t vergde wel een moordje hier en daar, flink wat veldslagen en aardig wat onthoofdingen van Saksische heidenen, maar dan had je ook wat. Toch wel fijn dat de huidige EU op iets vreedzamer manier tot stand is gekomen. Ook probeerde hij een eenheidsmunt in te voeren. Hé, hebben we tegenwoordig ook niet zoiets?

Die Karolingische manuscripten uit mijn academiescriptie waren ook zo’n poging tot eenheid in zijn rijk. Zitten nu heel veel mensen te tikken met lettertypes als Times New Roman en Arial, toen voerde Charlemagne als nieuw lettertype de Karolingische minuskel in. De bedoeling? Dat overal in zijn rijk alle boeken, brieven en administratie goed leesbaar zouden zijn vanwege die zowel eenvoudig schrijfbare als leesbare minuskel.

de Karolingische minuskel
zo’n oud Karolingisch manuscript
een prachtige, oude boekomslag voor zo’n manuscript, toch iets anders dan een schoolboek kaften

Ik weet nog dat ik bij het bestuderen van al die oude manuscripten zelfs bepaalde persoonlijke handschriften begon te herkennen. Zoals we dat nu ook nog vaak hebben bij vrienden. Als die ten minste nog met de pen in het handje schrijven op papier.

Dat inkijken van die geschriften kon ik alleen aan de hand van foto’s in boeken. Want echte Karolingische manuscripten in Tilburg? ’t Was dus kicken toen ik destijds bij een studiebezoek aan Aken een paar manuscripten ook in werkelijkheid kon zien. Met daarin bijvoorbeeld teksten uit de Klassieke Oudheid. Alweer zo’n verdienste van Charlemagne. Hij wilde de Griekse en Romeinse culturele erfenis graag continueren door bewaard gebleven oude manuscripten over te laten schrijven. Die konden dan mooi bestudeerd worden door de vele geleerden die hij aan zijn hof in Aken had verzameld. En door wie werden die boeken overgeschreven? Enig idee waar de term ‘monnikenwerk’ vandaan komt? Zo’n 7000 daarvan zijn er nog bewaard gebleven. Geschriften dan. Die monniken zijn al een poosje dood.

Logisch dus dat aardig wat botten van Karel terecht zijn gekomen in een indrukwekkend versierde, goudblinkende schrijn in de Dom van Aken.

de Paltskapel
schrijn met botten van Karel de Grote

De Dom waar de beroemde Paltskapel nu deel van uitmaakt na eerst alleen gestaan te hebben. Gebouwd naar het voorbeeld van de nog weer eeuwen oudere Basiliek van San Vitale in het Noord-Italiaanse Ravenna. Een gebied dat Karel zich op verzoek van de Paus ook had toegeëigend. Kon ie daar gelijk nog wat marmer voor zijn kapel vandaan halen. Gewoon even de Alpen over met dat spul. Een mooier bouwwerk, samen met zijn niet meer bestaande paleis, was er boven die Alpen dan ook niet te vinden.

foto’s van het interieur van de Dom

Dat laatste geldt trouwens nog steeds voor de Schatkamer van de Dom. Met beroemde stukken als het Lothariuskruis, het borstbeeld van Karel de Grote en zijn zogenaamde Armrelikwie. Misschien zat die schrijn al vol toen ze nog wat arm over bleken te houden. Geen probleem natuurlijk als je in 1165 tot een soort van heilig bent verklaard door een of andere tegenpaus. Dan is een extra relikwie nooit weg. Zeker deze niet.

het beroemde borstbeeld van Karel
de reliek met een arm van Karel

Eén ding van Karel de Grote valt me toch wel wat tegen. Want toen ik de kaart van zijn grote rijk zat te bekijken, viel me ineens iets op. In het huidige Frankrijk heb je zo’n puntige landstreek die de Atlantische Oceaan insteekt. Een gebied dat dankzij Asterix en Obelix nooit door de Romeinen veroverd kon worden. Ook Karel is dat dus niet gelukt. Zouden de Bretons uit de 8ste eeuw nog steeds dat geheim van de toverdrank van Panoramix hebben gekend? Tot volgende week.

TOOS

Het Nationaal Muiseum


logo van Muiseum
logo van Muiseum

Ben ik een beetje spellingsblind aan het worden? Muiseum? ’t Is toch museum? Nee hoor, die i extra staat helemaal op de goeie plek. Een museum dus van, voor en door muizen? Nou, in ieder geval wel met muizen. Maar wees gerust. Het is niet zoals ik een aantal jaren geleden in een tempel in India meemaakte. Een tempel, gewijd aan die diertjes, waar je alleen met blote voeten naar binnen mocht. Dan kon je ze lekker over je voeten laten lopen. Het krioelde er namelijk van de muizen op de tempelvloeren. Een heel speciale ervaring! Niks voor mensen die direct bovenop een stoel klimmen als ze een muis gewaar worden. Maar in dit Muiseum is dat beslist ook niet nodig. Alle muizen daar zijn namelijk gewoon heel erg tam en lief want heel erg plat en bewegingsloos stevig ingeklemd.  In kaders van 7 bij 7 cm. En als ze soms al driedimensionaal zijn, kunnen ze ook niet bewegen. Zielig? Valt best mee. Het zijn namelijk kunstmuisjes.

het nog virtuele Nationaal Muiseum
het nog virtuele Nationaal Muiseum

Een paar jaar geleden kwam Gerard van Hoogenhuyze op het idee een museum op te richten waarin alleen afbeeldingen van muizen mochten komen te hangen. En dan ook alleen nog op doekjes van 7 bij 7 cm of in kubusjes met ribben van dezelfde afmeting. Met dat idee begon hij kunstenaars te benaderen. Wilden die eventueel gratis zo’n muis maken voor het Nationaal Muiseum? Een museum trouwens dat nog alleen in zijn gedachten bestond. In de tussentijd hebben zo’n 300 kunstenaars een gratis muizenbijdrage geleverd, waaronder ook ik. Want dit vond ik zo’n origineel en creatief idee dat ik graag op het verzoek in ging. Nou zijn muizen niet echt groot, maar ze persen in een vierkantje van 49 vierkante centimeters? Mijn muis vond dat eigenlijk ook wat klein dus heb ik hem/haar, ik heb geen gender-onderzoek laten doen, maar flink laten brullen.

The mouse that roared
The mouse that roared

Want voor de titel van het schilderijtje moest ik namelijk denken aan “The mouse that roared”, de gelijknamige, komische film die rond 1960 in de bioscopen draaide. Met de grote komiek Peter Sellers in een dubbelrol als hertogin en als legeraanvoerder van een heel klein staatje in de Alpen dat de oorlog verklaard aan de VS.

Alle tot nu toe gecreëerde muizen staan op de website http://amusesmouseion.wix.com/amuses-mouseion maar een werkelijk bestaand Muiseum is er nog niet. Zoiets heeft namelijk heel wat muizenpootjes in de aarde. Kijk maar eens op die site en bewonder de verscheidenheid aan muizenafbeeldingen. Echt niet te geloven. Tot volgende week.

TOOS.

www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein