Tagarchief: Balkengat

Plekken van Plezier


het pakhuis ‘Holstein’ aan de Korendijk in Middelburg

Wat moet je daar nou onder verstaan, plekken van plezier? De Amsterdamse Wallen? Nee, toch liever maar niet. Alhoewel? Er is wel degelijk een connectie met dit stukje. Want die 17e en 18e eeuwse panden vol dames van plezier zijn natuurlijk grotendeels Rijksmonumenten en het thema van de komende Open Monumentendag 2019 is nu juist ‘Plekken van Plezier’. Toch heb ik het lichte vermoeden dat de Rosse Buurt z’n Wallenpanden die dag niet open gaat gooien. Maar geen nood, in Middelburg is er op zaterdag 14 september ook heel veel moois te bekijken. Onder andere op de Korendijk 56 in mijn oude pakhuis ‘Holstein’ uit 1738. Iedere geïnteresseerde kijker is welkom van 10 tot 17 uur. ’s Morgens staat de koffie ’s ook nog klaar. En ’s middags? Dat zien we dan wel weer.

Het leek me namelijk leuk om weer mee te doen na afwezigheid vorig jaar. Maar is dat tot atelier/woonpand verbouwde pakhuis dan wel een Plek van Plezier? Nou, niet direct als je onderstaand plaatje beschouwt.

Twintig jaar geleden, in 1999, stond ik er voor deze foto heel bewust heel sip te kijken. Wat wil je als je hoofd klem staat onder zo’n overmaatse balk op de 1e etage. Maar dan vijf jaar geleden op diezelfde etage!Toen werd er wel degelijk feest gevierd. Zowel binnen als buiten.

binnen
buiten

Heel recent trouwens ook nog. Bij de Korendijk-straatborrel die een paar weken geleden onder prachtig weersomstandigheden voor mijn ‘Holstein’ plaatsvond. Ook die avond bleef ’t er nog lang onrustig op straat.

Er is dus wel een en ander veranderd sinds die foto van 1999. En ik vind ’t daarom altijd een plezier, om dat woord nog maar weer eens te gebruiken, mijn pand tijdens die Monumentendag open te zetten. En dan niet alleen het atelier, zoals bij de maandelijkse kunstroute, maar ook de 1e en 2e etage. Mijn habitat als ik de schildersezel op de begane grond de ezel laat. Een habitat die nog steeds dat karakter van pakhuis heeft, maar te gelijkertijd is getransformeerd in een unieke woonplek.

links de Korendijk, lang geleden, met in de verte nog net de Bellinkbrug waar mijn pakhuis ligt

Overigens is de omgeving in de loop der jaren ook wel stevig veranderd. Al zoekend op internet vond ik nog een paar foto’s uit die zogenaamde ‘goeie ouwe tijd’ waar men in sommige politieke kringen zo onbegrijpelijk nostalgisch naar terug verlangt. Fijn terug naar bijvoorbeeld de arbeidsomstandigheden op onderstaande foto. Genomen ergens op de Korendijk. Maar goed, dat terzijde.

Ook het volgende plaatje vond ik interessant. Een schip dat bijna recht voor ‘Holstein’ ligt, dat toen overigens nog niet die officieel geregistreerde naam droeg. Maar hoe ik dat voor elkaar kreeg, is weer een ander verhaal.

Hier wordt duidelijk waarom de straat achter mijn pand ‘Balkengat’ heet.

in de omcirkeling de Korendijk met erachter het nog open Balkengat

Lang geleden was dat allemaal nog water bij een groot industrieterrein en nog weer langer geleden dreven er de balken voor de werf van de VOC.

Van harte welkom dus aan de Korendijk 56 van 10 tot 17 uur op zaterdag 14 september. In Amsterdam doen ze ’t ook nog gewoon op de zondag, maar die stad is natuurlijk een heel andere Plek van Plezier dan Middelburg. Tot volgende week.

TOOS

Korendijk 56 Middelburg en Monumentendag 2016 op zaterdag 10 september


Mon 01 Zo zag ’t er uit toen ik een aantal jaren geleden mijn toekomstige atelier/woonhuis aan de Korendijk in Middelburg verwierf. Toch wel een beetje klimmen en klauteren voordat je via de voordeur naar binnen kon. Tja, het was vanaf 1738 dan ook alleen maar pakhuis geweest. Dus wat kun je verwachten? In ieder geval geen bewoner die het af en toe even opruimt. Ik ging zelfs de allereerste bewoner worden. Daarna is er dus nog heel wat water door gracht van de Korendijk gestroomd voordat het verwaarloosde rijksmonument er uitzag als hieronder.

Mon 02

10 September aanstaande, de 2de zaterdag van september, is ’t van 10 tot 17 uur traditioneel weer Monumentendag in Nederland. Dit keer onder het thema “Iconen en Symbolen. En, ook al bijna traditioneel, stel ik dan mijn pand weer open voor het publiek. Opdat het kan zien hoe dit oude pakhuis een icoon is voor de tijd waarin het werd gebouwd en hoe het vol symbolen zit. Alles is toegankelijk behalve de zolder. Want levensgezel en ik vinden dat het Middelburgse erfgoed getoond mag en moet worden. En dan zeker dit specifieke erfgoed. Want als de balken erin konden spreken, zouden ze zeer waarschijnlijk prachtig kunnen verhalen van woeste stormen en zeeën  en van verre, vreemde landen. Ooit wees namelijk een expert mij aan welke balken in het oude pakhuis van voormalige schepen afkomstig waren. Dat kon hij zien aan de vorm.

Het straatje achter de Korendijk draagt dan ook niet voor niets de naam Balkengat. Ooit bevond zich hier de werf van de VOC en werden er schepen in elkaar getimmerd voor reizen naar de Oost, naar Afrika en naar het Amerikaanse continent. Met hout dat daar in ’t Balkengat ronddreef.

schilderij van Jan Arends met de werf en het Balkengat
schilderij van Jan Arends met de werf en het Balkengat, 1778
oude foto van het Balkengat
oude foto van het Balkengat

Werden die schepen moe, oud en de zeeën zat na een aantal reizen, dan werden ze onttakeld. Maar materiaal weggooien was er niet bij. Hout en balken werden zoveel mogelijk opnieuw gebruikt. Zogezegd recycling avant la lettre. En toen mijn pakhuis in 1738 door de MCC, de Middelburgse Commercie Compagnie, werd opgebouwd, zijn daarvoor dus de nodige balken uit het water van het Balkengat opgevist. Op oude kaarten van Middelburg is nog het op te vullen gat te bespeuren in de gevelrij van de Korendijk. Niet te missen met de middeleeuwse Bellinkbrug als richtpunt,bijna bij mij voor de deur.

oude kaart met bij de pijl de open ruimte waar nu mijn pakhuis staat
oude kaart met bij de pijl de open ruimte waar nu mijn pakhuis staat

Aan de voorkant van mijn pakhuis is in de loop van de afgelopen kleine drie eeuwen trouwens niet echt veel veranderd. Behalve dan dat je nu op de begane grond naar binnen kunt kijken in mijn atelier. Vroeger zat daar alles dicht. Zoals geïllustreerd op bijgaande oude foto met Korendijk 56 bij de pijl. In de rechterrij gevels is overigens wel heel veel veranderd. Zo zijn er een paar panden verdwenen op de plek waar nu het grote pand van de bekende Zeeuwse fotograaf en daarmee collega-kunstenaar Ruden Riemens in zijn donkere kleur staat te pronken. En dat is niet het enige. Toch leuk, zo’n oud zoekplaatje.

de Korendijk op een oude foto
de Korendijk op een oude foto
leeuw als symbool op het dak aan de voorkant
leeuw als symbool op het dak aan de voorkant

Ik zou zeggen “kom op 10 september naar mijn pand ‘Holstein’, de officiële naam zoals die sinds de restauratie in het namenregister voor rijksmonumenten is opgenomen. Daarvoor heb ik destijds wel gemeentelijke toestemming moeten vragen. Want op een rijksmonument mag je niet zomaar een of andere naam schilderen. Maar die naam lag wel voor de hand in dit geval. De MCC verdiende namelijk niet alleen aan de slavenhandel maar ook aan de graanhandel met landen aan de Oostzee. Grote kans dus dat er ooit graan in mijn pakhuis opgeslagen heeft gelegen. En waar dat o.a. vandaan zou kunnen zijn gekomen? Uit het aan graan rijke gebied Holstein, nu onderdeel van de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein. Maar ook de streek van waaruit een aantal eeuwen geleden de voorvader van het Nederlandse geslacht “van Holstein” naar de Republiek der Nederlanden emigreerde. Zeg maar eens dat we niet zijn geïntegreerd nu er in Middelburg een eeuwenoud pand staat met de nieuwe naam Holstein en met als eerste bewoner een van Holstein. Tot ziens op zaterdag 10 september van 10 tot 17 uur. Te midden natuurlijk ook van mijn kunst. En anders tot volgende week.

TOOS

Monumentendag 2015 met Kunst en Ambacht en Geheimzinnige Verhalen


Meestal wel, af en toe niet. Zo zou je dat kunnen omschrijven.Wat? Mijn deelname aan de nationale Monumentendag in Middelburg op de tweede zaterdag in september. Ook dit jaar geef ik weer acte de présence. Op de 12de september aan de Korendijk 56 van 10 tot 17 uur. Nu onder het landelijk motto Kunst en Ambacht. Is er voor mij als beeldend kunstenaar iets beters te bedenken? In heel Nederland is er op die dag een gigantische hoeveelheid monumenten uit ons rijke historische verleden te bezoeken. Monumenten die de rest van het jaar vaak gesloten blijven voor nieuwsgierigen. Maar dan dus even een dag of zelfs het hele weekeinde niet.

het pakhuis aan de Korendijk 56, Middelburg
het pakhuis aan de Korendijk 56, Middelburg
tijdens de restauratie
tijdens de restauratie

In Middelburg doen we overigens niet aan weekeinden. Christelijke achtergrond en zondagsrust, zo vermoed ik. Maar op de zaterdag kun je je monumentaal helemaal uitleven. Want Middelburg is niet voor niks de vijfde monumentenstad van Nederland gerekend naar het aantal rijksmonumenten. Ik heb me wel eens afgevraagd welke positie de stad nu zou hebben ingenomen als niet een week na het alom bekende en beruchte bombardement van Rotterdam in mei 1940 dat zogenaamde Vergeten Bombardement van Middelburg in de bolle hoofden van vechtlustige mannetjes was opgekomen. Die volstrekt belachelijke en onnodige beschieting waarbij een groot deel van de binnenstad door granaten en branden werd verwoest. Ook het stadhuis en de Lange Jan. Al zou je dat niet zo gauw zeggen als je ze nu ziet staan pronken. Maar goed, verder staan er nog meer dan duizend andere monumenten waaronder ook mijn pakhuis uit 1738.

Nu is dat grondig gerestaureerd.  Maar voordat ik er in 2001 in kon gaan leven en werken was ’t een gigantische puinzooi. Daarom juist vind ik het zo de moeite waard met Monumentendag mee te doen. Tijdens de maandelijkse Kunst en Cultuurroute is mijn atelier altijd wel open maar de rest niet. Eén keer per jaar, op die 2de zaterdag in september, komt het grootste deel van die rest erbij. Heel bijzonder vinden veel bezoekers dat. Om twee redenen. Bijzonder omdat ik mijn woonhuis zomaar openstel! Klopt, want weinig particulieren doen dat. En bijzonder omdat het pakhuis zo bijzonder is.

Mon3

de situatie nu
de situatie nu
bij de pijl het gat waar nu mijn pakhuis staat, met erachter het Balkengat
bij de pijl het gat waar nu mijn pakhuis staat, met erachter het Balkengat

Als je namelijk niet alleen om je heen kijkt maar ook naar boven, zie je dat er nauwelijks twee plafondbalken aan elkaar gelijk zijn. Oké, ze zijn van hout en nog langwerpig ook. Maar daarmee houdt ’t op. Rechthoekig, half rond, kwart rond, soms uit twee delen aan elkaar gezet, verzin maar een variatie. Een aantal ervan is van schepen afkomstig, zo wist een bezoeker mij eens te vertellen. Dat geloof ik gelijk. Want het straatje achter mijn pakhuis heet ten slotte Balkengat. Nu een straatje met garageboxen en achterkanten van huizen aan weerszijden, ooit water waarin dus balken dreven. Balken voor en afkomstig van schepen die werden gebouwd op de oude VOC-werf die lag op de plek waar zich nu de moderne jachthaven bevindt. Balken dus met een geschiedenis.

het balkengat in 1787 met links net buiten beel mijn pakhuis, geschilderd door Jan Arends
het balkengat in 1787 met links net buiten beel mijn pakhuis, geschilderd door Jan Arends

Stel je eens voor dat die balken in mijn pand over hun scheepsavonturen konden vertellen. Zou de vroegere Indiëvaart daar dan in voor komen? Met bijbehorende ketelbinkieverhalen, stormen, windstilten, scheurbuik, Neptunus die aan boord komt bij het passeren van de evenaar, oproer? Of de driehoekshandel van de MCC, de Middelburgse Commercie Compagnie, die het pakhuis in 1738 liet bouwen? Eerst met goederen vanuit onze Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden naar West-Afrika. Daarna met goud, ivoor en regelmatig ook slaven richting Amerika.  En dan terug met suiker, koffie, tabak en katoen. Hoezo handelslui, die Nederlanders!

logo van de MCC
logo van de MCC

Mijn balken zouden dus heel veel kunnen vertellen. Maar ja, van balken is algemeen bekend dat ze dit niet doen. Jammer! Maar ze zijn wel te bekijken. Dan zie je dat in die tijd het Ambacht hoog in het vaandel stond. Bouw maar eens zo’n pakhuis van vooral restmateriaal. Een pakhuis dat er sinds zo’n kleine drie eeuwen nog steeds staat. Nu dus ook met Kunst. Die van mij natuurlijk. Want ik ga er voor zorgen dat kunst van nu een mooie combinatie vormt met het ambacht van toen. Met ’s morgens vanaf 10 uur koffie en in de loop van de middag iets dan meestal voor spiritueler doorgaat. Zo’n nationale Monumentendag moet ten slotte wel een feestelijk tintje krijgen. Misschien tot 12 september en sowieso tot volgende week.

TOOS