Tagarchief: Boeddhisme

De kunstpracht van Baganese megalomanie


Bagan
Bagan

“For me art is travelling the mind” is al heel lang mijn kunstenaarsmotto. Er wordt ten slotte heel wat afgereisd in mijn hersenen. Zowel geestelijk als natuurkundig. Denk maar aan alle miljoenen elektrische pulsjes die door de verbindingskanalen tussen onze hersencelletjes heen en weer schieten. Maar al die reisactiviteit laat ik ook graag voeden door het fysieke reizen. Naar vaak verre bestemmingen en andere culturen. Daar zijn in de afgelopen decennia heel wat schilderijen uit voort gekomen. Met als inspiratiebronnen o.a.  het oude Egypte, de prachtige leemarchitectuur in Jemen, de Mayatempels in Midden-Amerika, het moderne New York en het middeleeuwse Venetië. Om maar een paar dwarsstraten te noemen.

Uxmal
Uxmal
City
City
Riva
Riva

Daarbij zit het intrigerende Angkor Wat van Cambodja nog steeds onder mijn hersenpan te wroeten en heeft recentelijk Cuba al tastbare resultaten opgeleverd in mijn atelier. En nu is daar ook nog Bagan bijgekomen.

bagan05a

bagan06 Bagan, een gebied van vele vierkante kilometers in Myanmar waar van de 11de t/m de 13de eeuw een machtige dynastie van koningen het grote rijk van Pagan tot bloei bracht en zich ook architectonisch helemaal uitleefde. In steeds rijker, versierder, groter, hoger. Het gevolg? Een ongelooflijk uitgebreid complex aan kleine en grote Boedhistische tempels, pagodes en kloosters. Met destijds nog de prachtigste kunstzinnige versieringen. Hoe we dat weten? Door musea in Europa! Want kunst roven, zowel door de koloniale machten als in opdracht van particulieren, was in de 19de en begin 20ste eeuw ook tot een hogere kunst verheven.

Maar meer dan tweeduizend van die bouwsels hebben gelukkig de tand destijds min of meer doorstaan.  In een gebied dat er nu ongetwijfeld heel anders uitziet dan al die eeuwen geleden. Want de huizen van hout en bamboe van de tienduizenden, zo niet honderdduizenden bewoners van toen zijn weggerot. Of in as en rook opgegaan bij van die grote, alles vernietigende stadsbranden zoals er in de Middeleeuwen in Europa ook vele zijn geweest. Of ingestort bij de aardschokken in dit aardbevingsgevoelige gebied. Daardoor staan nu alleen nog de stenen tempels en pagodes overeind. Alhoewel,overeind? Er wordt heel wat gerestaureerd sinds recente aardbevingen. En nu ook eindelijk goed.

bagan07

bagan08

Het dictatoriale militaire regime heeft namelijk bij voorgaande restauraties flink aan zitten klooien. Ongekwalificeerde krachten, slechte materialen, verkeerde plannen, foute planning. En niet te vergeten ook eigen verrijking eerst. Zoals bij die volstrekt belachelijke hoteltoren die een invloedrijk militair met zeer weinig gevoel voor ambiance in het historisch gebied, sorry voor het woordgebruik, neer pleurde. De vergunning ervoor, zo al nodig, was voor zo’n figuur natuurlijk een eitje.

foutje!
foutje!

Maar nu moet dat vreselijke ding gelukkig verdwijnen. Vanwege de toekomstige benoeming van dit hele gebied tot Unesco World Heritage. Maar daarvoor stelt de Unesco wel strenge voorwaarden. Zoals goede restauratie door gekwalificeerde mensen met de juiste en mogelijk nog oorspronkelijke materialen. En dus ook de afbraak van die toren. Ik ben benieuwd. Want de financieel zeer machtige militaire clan van Myanmar heeft nog overal heel dikke vingers in heel veel papjes. Maar dat is een ander verhaal.

bagan10 bagan11a bagan12 bagan13 bagan14a

Cultuur-historisch gezien is ’t overigens volkomen terecht als Bagan op die Unesco World Heritage lijst komt. Natuurlijk is het megalomaan wat daar is gebouwd. Want wat voegt een 21ste grote tempel aan de voorgaande twintig toe? En die 2017-de pagode? Was die nou echt nog nodig? Of nog weer een klooster voor nog meer Boeddhistische monniken? Maar macht in combinatie met rijkdom leidt nogal eens tot grootheidswaanzin. Unieke voorbeelden te over, zowel tegenwoordig als toen. Wel vaak met als gevolg het op gang brengen van onvoorspelbare en onbeheersbare processen. Zodat zo’n machtig rijk als dat van Pagan ineens zijn ondergang tegemoet gaat. De rijksspaarpot raakt leeg door te grote uitgaven aan dat buitenissige bouwen. De uitdijende Boeddhistische clerus slorpt een te groot deel op van wat we nu het bruto nationaal product noemen. Leiders in onderworpen gebieden aan de grenzen van het rijk ruiken hun eigen kansen op macht en aanzien. En tot overmaat van ramp komen vanuit het noorden de woeste Mongoolse horden van Kublai Khan aangedenderd. Een lastige combinatie. Einde dus van het grote koninkrijk van Pagan. Maar niet het einde van de stenen nalatenschap op de huidige vlakte van Bagan. Daar kunnen we nog steeds van genieten.

bagan15 bagan16a bagan17 bagan18

Zo heeft de megalomanie van destijds toch een bouwkundige wonder voortgebracht dat de eeuwen kon doorstaan. Maar eens afwachten hoe dat met die protserige Trump Tower in New York gaat. Tot volgende week.

TOOS

Advertenties

De bladgoudrap in Birma


Beatrice, olieverf 160 cm-90 cm
Beatrice, olieverf 160 cm-90 cm

Af en toe gebruik ik wel eens bladgoud in een schilderij. Zoals bijvoorbeeld in onderstaande “Beatrice”, een werk dat ergens in een Westlandse huiskamer letterlijk hangt te schitteren. Want dat doet ‘t, dat bladgoud. Bij mijn zeer recente verblijf in Myanmar, het land dat vroeger Birma heette maar uit politieke overwegingen die nieuwe naam kreeg van het militair dictatoriale regiem, moest ik daar heel vaak aan denken. Er is namelijk geen ontkomen aan, aan bladgoud daar. Of aan het goedkopere alternatief, goudverf. Of aan het nog goedkopere alternatief, dun metaal met goudkleur. Overal verwerkt in de bij volle zon prachtig oplichtende ontelbare boeddhistische tempels. En in de nog veel ontelbaardere goudgekleurde Boeddha’s. Sommige zelfs lagen dik beplakt met die flinterdunne velletjes bladgoud door de vele gelovige Boeddhisten. Ter verering van de Boeddha zelf natuurlijk maar ook voor hun eigen verheffing. Wel alleen voorbehouden aan de mannen, dat plakken. Want vrouwen mogen dat natuurlijk weer niet. Een ernstig minpuntje voor het Boeddhisme in Myanmar.

Maar laat ik bij het begin beginnen. Ik ben dus een aantal weken op reis geweest in Myanmar. Het land dat de laatste jaren probeert onder leiding van Aung San Suu Kyi de gevolgen van de decennia lange dictatuur van een verstikkend militair regime van zich af te schudden. Ondanks haar frêle gestalte is Aung een dijk van een wijf. Niet voor niets kreeg ze de Nobelprijs voor de Vrede. En, ook niet te vergeten, in 2006 in Middelburg de Roosevelt Freedom for Fear Award. Maar dat zijn allemaal andere verhalen.

Schwedagon Pagode
Schwedagon Pagode

Als er in Myanmar iets opvalt in het landschap en in de steden zijn ’t wel die goudkleurige tempelkoepels. Overal staan ze het felle zonlicht te weerkaatsen. En veel zon is er. Elke dag weer in het droge seizoen. Hooguit af en toe wat mist in de bergen, maar verder zon, zon en nog eens zon. Heerlijk. Gelijk al op de eerste dag in hoofdstad Yangon. Vroeger, in mijn Bosatlas op school, gewoon Rangoon geheten. Maar ja, ook weer die militairen. In dat Yangon dus staat de Schwedagonpagode. De grootste tempel van het land en ook een van de grootste Boeddha heiligdommen. Er zouden zich in die pagode, ergens en onzichtbaar, namelijk wat haren bevinden van de laatste Boeddha en relikwieën van de drie aan hem voorafgaande Boeddha’s. Waren er dan vier Boeddha’s? Ja natuurlijk, wist je dat dan niet? Maar over die drie eerste moet je niet al te veel vragen stellen, die waren er gewoon. Een parallel met al die relikwieën van onze vele katholieke heiligen is vanzelfsprekend snel getrokken.

Schwedagon Pagode
Schwedagon Pagode

Zo’n belangrijke pagode mag je dan ook wel met  50.000 kilo bladgoud beplakken. Ik heb ’t niet nagewogen. Kun je je voorstellen dat je daar af en toe even staat te knipperen met de ogen? Een en al bladgoud en goudverf wat de boeddhistische klok slaat. Daar is mijn “Beatrice” niks maar dan ook helemaal niks bij.

birma04
Schwedagon
Mahamuni Pagode, Mandalay
Mahamuni Pagode, Mandalay

Dan zie je ook dat bladgoud door de lichtreflecties veel meer leeft dan goudverf. Dat was heel goed waar te nemen in Mandalay waar zich ook zo’n belangrijk heiligdom bevindt. De Mahamuni Pagode. De ruimten daar rond de centrale Boeddha zijn voor een groot deel bedekt met bladgoud. Met als gevolg een prachtige ambiance van voortdurend veranderende goudkleurschakeringen door het steeds anders invallende licht.

Mahamuni Pagode
Mahamuni Pagode

Die Mahamuni Boeddha is trouwens een verhaal apart. Volgens de overlevering is het een van de vijf beelden die in de 6de eeuw v.C. naar het uiterlijk van de toen nog levende Boeddha zouden zijn gemaakt. Waarheid? In ieder geval wordt ie nu elke dag wat dikker door alle bladgoud dat op hem wordt geplakt. Want al is dat heel erg dun, als je eeuwenlang doorgaat met plakken heeft ’t toch effect. Zelfs wanneer, zoals hierboven al gememoreerd, alleen mannen dat mogen doen. De vrouwen hebben hun bladgoud maar aan hun man of een mannelijke bewaker af te geven. Tja, geloofstradities! In welke godsdienst vind je dat soort dingen niet.

Mahamuni Boeddha
Mahamuni Boeddha

birma08

In Mandalay maakte ik ook mee hoe dat bladgoud vroeger werd gemaakt. Zie en hoor bijgaand filmpje (met https://youtu.be/iQqs9nlKS5g als link op YouTube).

De indruk werd gewekt dat dit in Birma nog steeds zo gebeurt, maar daarbij heb ik grote twijfel. Want alleen in die ene werkplaats heb ik dat zo meegemaakt, daarna niet meer. Echt ongelooflijk, dat gehamer daar. Eerst wordt een al dun, ingeklemd goudblaadje nog veel dunner gemept. Dat daardoor groter geworden blad wordt in stukken geknipt die elk opnieuw op dezelfde manier worden bewerkt. Uren en uren lang. Door van die tanige mannetjes die van geen Nederlandse Arbo-wetten weten. En voorgeschreven rusttijden? Wat is dat? Arbeidsloon? Vast heel minimaal. Maar ritmisch is ’t wel. Je zou er zo een bladgoudrap bij kunnen maken. Tot volgende week.

TOOS

Cambodja in fotovlucht


Cambodjaanse vrouwen in hun traditionele "pyjama"
Cambodjaanse vrouwen in hun traditionele “pyjama”

Belofte maakt schuld. Een paar weken geleden wijdde ik een aflevering aan de oude Khmertempels in het Cambodjaanse  Angkor.  Met daarbij de belofte een selectie van mijn in Cambodja gemaakte foto’s binnenkort eens in de  cloud te zetten. Zo heet dat ten slotte tegenwoordig. Maar daarvoor heb ik wel tijd en rust nodig.

Dat is dan één van de voordelen van het me af en toe voor een poos in mijn atelier in Nice kunnen terugtrekken. Geen ruis om me heen, even los van de dagelijkse besognes, mijn hoofd leeg maken, ideeën ontwikkelen. En zo nu en dan daar tussendoor wat ontspanning, zoals een museumbezoek in Antibes (lees vorige week), en het wegwerken van nog liggende klusjes. Zoals dus die Cambodjafoto’s.

evenwichtskunstenaar op zijn brommer
evenwichtskunstenaar op zijn brommer
ik heb mijn wagen volgeladen, vol met ...
ik heb mijn wagen volgeladen, vol met …

Ik heb ze in een soort rubrieken ondergebracht. Zoals bijvoorbeeld “En route”. Want onderweg in dat prachtige land kom je heel wat curieuze toestanden tegen in het verkeer die in ons georganiseerde landje volstrekt onmogelijk zijn. Of je ziet straattonelen in de hoofdstad Phnom Penh die te mooi zijn om niet te fotograferen. Ook al die huistempeltjes aan de buitenkant van de huizen zijn te schilderachtig om aan voorbij te lopen. Een kleine selectie daarvan heb ik ondergebracht in de rubriek “Huistempels”. Daarnaast natuurlijk Boeddha’s in allerlei vormen, houdingen en formaten. Met, niet te vergeten, de vele oranje monniken in het straatbeeld.

nieuwe Boeddha's in de maak
nieuwe Boeddha’s in de maak
een niet zo nette huistempel
een niet zo nette huistempel
landschap onderweg
landschap onderweg

Bij mijn aflevering over Angkor liet ik al wel wat plaatjes zien, maar in die immens grote cloud, die zich natuurlijk gewoon op de aardse grond bevindt in gigantische serverhallen, is daarvoor veel meer ruimte. Dropbox is er in dit geval goed voor.

Phnom Penh
Phnom Penh
de fietsenmaker
de fietsenmaker
Angkor Wat
Angkor Wat

Ik heb bij voorbaat al wat foto’s door dit blog heen gestrooid die misschien nieuwsgierig maken. Maar het geheel is te bekijken via de links hieronder.

En route  https://www.dropbox.com/sh/d20iex88mz5idj2/AAACuRMycm2KMYNatZHDrDB1a

Huistempels  https://www.dropbox.com/sh/wtgpr3ayz1elvk1/AABWtIGBZgkI1LOPqxVq5sxDa

Phnom Penh  https://www.dropbox.com/sh/o6b5pins82gu8e8/AABsuvhtkQVsiCAnFfBtZ3Xqa

Nog meer Boeddha’s  https://www.dropbox.com/sh/2lau4hnzdlkmc1x/AAC2GDJ5IUeRiw53SASUkhLNa

Oranje https://www.dropbox.com/sh/o0jdlju7z2u58cz/AABgblwGEvHv4fRmW96cdAhBa

Siem Reap   https://www.dropbox.com/sh/47vk6gqk7xt5oe2/AAC4sYB7f4EwXQSv7YUoBMjHa

Angkor  https://www.dropbox.com/sh/vpgi3leuiw4e5s7/AAB_aB15NRrpqXYVA2y4sRpVa

monniken in hun oranje kledij
monniken in hun oranje kledij

En wie weet maak ik er nog een fotovideo van die dan te zijner tijd wel op YouTube komt. Tot volgende week.

TOOS

www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein

Acht dagen in een week? Graag!


 

Laos 4

Acht dagen in een week. Met natuurlijk nog wel steeds 52 weken per jaar. Dat zou ik echt een uitkomst vinden. Want met één zo’n dag extra zou ik alle ideeën die ik heb veel makkelijker kunnen realiseren.

Laos 6

Zo is het al weer een paar maanden geleden dat ik terug kwam van mijn reis door Laos en Cambodja. Een selectie van de foto’s uit Laos heeft in de tussentijd al wel geresulteerd in een fotoboek voor mijzelf. Een paar van die foto’s heb ik ook door deze blogaflevering heen gestrooid. Maar ik vond het toch wel leuk om iedereen die daarin zin heeft de gelegenheid te geven mijn impressies van Laos  mee te kunnen beleven via een filmpje op YouTube. En zo’n idee is dan waarvoor die achtste dag in de week prima zou kunnen dienen. Want dat kost tijd. iPhoto en iMovie op mijn MacBook zijn geduldige programma’s, maar de kaboutertjes doen het niet.

Laos 8

Dus heb ik die achtste dag er toch maar even tussenin geperst om een videootje “Laos in record time” te produceren. Want in iets meer dan 5 minuten reizen over de Mekong, door steden als Luang Prabang, Vientiane en Vang Vieng, langs de Laotiaanse wegen, op Khong Island en in de Boeddhistische tempels heeft toch wel iets van een record.

Laos 5

Die video staat hieronder ingebouwd, maar is ook aan te klikken met http://youtu.be/YJdP5WNYzxg

Laos 9 Overigens, dit is dus alleen Laos. Cambodja moet nog komen. Dat heb je met zo’n niet structurele achtste dag. Even wachten dus nog. Voorlopig vraagt The Dogparade (zie aflevering van vorige week) heel veel aandacht terwijl er ook nog een ander project zit aan te komen. Iets met zee, ouwe Grieken en nieuwe Zeeuwen. Maar daarover binnenkort waarschijnlijk meer. Tot volgende week.

TOOS

http://www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein

Oranje Nederlands? Hoezo?


Schaatsen, Olympische Winterspelen. Dus de kleur oranje is al een aantal dagen niet van het televisiescherm weg te branden. Dat hoeft trouwens ook niet wat mij betreft. ’t Is gewoon een mooie, opvallende, warme kleur. Eentje die in Nederland is geannexeerd als “onze” nationale kleur. Oranje is van ons! Nou, mooi niet dus.

Laos, Cambodja
Laos, Cambodja

Ooit in een boeddhistisch land rondgedwaald? Dan weet je dat oranje daar al eeuwenlang het straatbeeld en de tempels kleurt. Boeddhistische monniken in oranje gewaden, je komt ze de hele dag door tegen. Prachtig, dat oranje dat er ineens uitspringt in het totaalbeeld! Daarom gebruik ik in mijn schilderijen ook liever gedekt oranje schakeringen. Een feller oranje is veel te bepalend in een compositie. Tijdens mijn recente reis door Laos en Cambodja heb ik dat heel wat keertjes mogen ervaren.

oranje 2

oranje 3

 

 

 

 

 

 

 

 

Je blijft voortdurend plaatjes schieten van die monniken in hun helder oranje, eenvoudige gewaden. Zonder oorlogskleuren op het gezicht trouwens en zonder uitzinnige hoofdtooien en uitdossingen, zoals dat in Nederland dan blijkbaar weer verplicht is. Het leek me leuk juist nu, tijdens de Nederlandse oranje euforie, wat van die monnikenfoto’s van mijn reis te laten zien.

oranje 4

oranje 5 ’s Morgens vroeg, vanaf 6 uur, begint ’t al. Als ze langs de straten lopen en hun dagelijks voedsel van de plaatselijke bevolking krijgen. Een ritueel dat in Luang Brabang in Laos eigenlijk al te veel een toeristische attractie begint te worden, zo moest ik jammer genoeg ervaren.

Dan is daarentegen de rust in heel veel tempels weer een verademing. Vaak prachtig onderhouden gebouwen met in de woongedeelten al die oranje gewaden aan de waslijn er tussendoor. Want als monnik kun je er vanzelfsprekend niet smerig bijlopen.

Maar ook de moderne techniek is ze natuurlijk niet vreemd meer. Want ze staan wel midden in het leven. Zelfs getatoeëerd. Kijk zelf maar in welke foto. En heel wat heb ik er met hun smartphone of digitale camera zien rondlopen bij toeristische attracties. Of in musea. Want in hun eigen, eeuwenoude cultuur zijn ze beslist geïnteresseerd.

oranje 6

oranje 7

oranje 8

oranje 9

Overigens zag ik heel soms bij tempels en heilige plaatsen ineens witte gewaden. Vrouwen, vaak ouder, en ook kaal geschoren net als de mannen. Vrouwelijke monniken dus, in hun voorgeschreven wit. Maar veel minder in aantal dan de mannen. Want een man hoort in de boeddhistische traditie toch in ieder geval minstens enkele maanden van zijn leven in een klooster door te brengen. Een verplichting die voor de vrouwen niet geldt.

oranje 10

Tot volgende week.

TOOS

http://www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag