Tagarchief: Cobra Museum

Mijn genderneutrale Maya Indiaantje, ReisKunst deel I


‘For me art is travelling the mind’ is natuurlijk niet zomaar mijn kunstenaarsslogan. Want ik reis wat af in mijn geest, zowel buiten mijn atelier als erin als daar uiteindelijk al dat reizen zijn beslag krijgt. Maar regelmatig ook is er het echte, fysieke reizen aan vooraf gegaan. Zoals ik dat ook vorige week al beschreef, geïnspireerd door die prachtige expositie over Frida Kahlo en Diego Rivera in het Amstelveense Cobra Museum.

En omdat ik de komende tijd heel veel concentratie nodig zal hebben voor dat ‘mind travelling’ (het waarom komt deze maand nog wel) bedacht ik me dat de komende weken een paar makkelijke, persoonlijke  reiskunstverhalen wel op zijn plaats zijn. Reisverhalen dus die uiteindelijk resulteerden in schilderijen. Zoals over dat genderneutrale Maya Indiaantje.  Gevolg van mijn Mexicoreis die ik al aanhaalde in mijn vorige-week-blog. Heel toepasselijk ook in deze tijd van de LHBTIQ+ discussies. Probeer zelf maar in te vullen waar die letters voor staan. Die + is natuurlijk voor wat er in de komende tijd mogelijk aan nu nog onbekende diversiteit bij kan komen.

Dat Indiaantje staat hierboven. Tussen twee Amerikanen in. De rechter een Vietnamveteraan, de linker zijn vriend. De H dus. Dat Indiaantje was onze gids naar de Maya-ruïnes van Yaxchilan. Één van de vele eeuwenoude Maya complexen in Mexico en Guatemala. Maar wel een heel bijzondere. Nog net liggend in Mexico, aan de grensrivier met Guatemala en destijds alleen bereikbaar via een urenlange tocht over kronkelige voetpaden door de jungle. Daar ging je als suffe Westerling echt niet op eigen houtje aan beginnen. Vandaar dus dat volledig in het oerwoud thuiszijnde Indiaantje als gids. Na een pittig schommelende en schokkerige  reis in een busje, met die Amerikanen als medepassagiers, opgepikt op een erf middenin  de jungle.

ruïnes van Yaxchilan

Eerst dachten we met een meisje te maken te hebben. Maar tijdens een plaspauze in de zo’n vier uur durende wandel/strompeltocht  naar Yaxchilan kwam er een piemeltje onder dat lange hemd vandaan. Verrassing dus! Bij latere navraag bleek ‘zijn’ Mayastam geen onderscheid te maken tussen jongens en meisjes tot ze geslachtsrijp werden. Meisjes en jongens hadden dan ook allemaal van dat gitzwarte lange haar en droegen ook allemaal hetzelfde type hemd. Zeg maar genderneutraal avant la lettre. Niks geen gedoe met roze voor de meisjes en blauw voor de jongens. Pure westerse kul!

Die tocht was er trouwens één om nooit te vergeten. Op vier uur sjouwen hadden we sowieso al niet gerekend. Maar met nog een Vietnamveteraan erbij die panisch was voor het oerwoud? Als er plassen lagen op het pad, want regentijd, waren we geneigd tussen de bomen ernaast door te gaan lopen. Onze sportschoenen mochten eens nat worden. Dan was ’t ‘Don’t touch those trees, they could be poisoned’! Geen echt vertrouwenwekkende, gezellige mededeling.

De ruïnes van Yaxchilan waren trouwens absoluut de moeite waard. Verborgen liggend in en gedeeltelijk overwoekerd door het oerwoud. Niemand behalve wij vieren en ons Indiaantje. Een sfeer die ik nooit zal vergeten.

Maar toen moest de terugtocht nog beginnen! Want waarom moest die heenwandeling nou vier uur duren? Tja, lukte ’t Indiaantje ons duidelijk te maken, er was wel een kortere weg maar die was veel moeilijker begaanbaar. Nou, vonden wij, doe ons die toch maar. Dat werd dus de Tocht der Tochten. Want Indiaantje had natuurlijk helemaal gelijk. Een vetmodderig junglepad waar zich over de volle breedte plassen over honderden meters aaneen bleven rijgen. Plassen waar ook paarden doorheen hadden gelopen. Met als gevolg diepe paardehoevenkuilen die je natuurlijk niet zag. En waar je, als je erin stapte, stevig in wegzonk en vastgezogen werd. Daar mocht je dan af en toe je los getrokken, zeiknatte schoen uit opvissen. Tot de knieën raakten we modderzwart. Zompe, zompe, zompe. Dacht je ‘voorbij die bocht wordt ’t vast wel droog’, zag je weer een paar honderd meter plas zich voor je uitstrekken. Waarvan je dus niet wist hoe diep die was en hoeveel paardenhoefkuilen je tegen zou komen.

Dat reisavontuur vergeet ik nooit meer. Net zo min als ons genderneutrale Indiaantje. Logisch dus dat daar een schilderij uit voortkwam.

Toos van Holstein, Yaxchilan (olieverfschilderij)

Oh ja, tegenwoordig kun je Yaxchilan, zo vond ik op internet, in drie kwartier varen per boot bereiken. Waar blijft toch het avontuur!

Komende keer Jemen. Een fascinerend land dat nu door machtswellustelingen helemaal naar de gallemiezen wordt geholpen. Met behulp van, onder andere, westerse wapens. Tot volgende week.

TOOS

Twee Kunsticonen en één Mexicaans Magisch Realistisch Koppel: Frida Kahlo en Diego Rivera


Ronddwalend in het Cobra Museum op de top-expositie ‘Frida Kahlo & Diego Rivera: A Love Revolution’ werd ik al snel 30 jaar teruggezet in de tijd. Toen levensgezel en ik rugbezakt rondtrokken in Mexico. De magisch realistische sfeer die ik daar toen regelmatig ervoer kwam weer helemaal boven bij het zien van dit werk van Rivera.

Diego Rivera, De genezer

‘De genezer’ , maar voor mij had ’t ook ‘De sjamaan’ mogen heten. Of ‘Shaman’ zoals de titel luidt van dit olieverfschilderij van mij.

Toos van Holstein, Shaman, olieverfschilderij

Met als inspiratiebron een kerkje in Chamula. Zo’n 900 km van Mexico-Stad, dicht tegen Guatemala aan, nog een echte Maja-streek. ’t Was puur magisch realisme in die in naam katholieke Iglesia de San Juan Chamula. Uren hebben we er stil in een hoekje gezeten, tussen de brandende kaarsen op de kale grond, banken en stoelen waren er niet te vinden. Alleen maar kijken, ervaren, voelen. Foto’s maken? Dat deed je gewoon niet, dan kwam je te dicht op de huid van de mensen daar, op de heel bijzondere en serene sfeer.

deze foto heb ik van internet geplukt

In kasten langs de muren stonden heel veel heiligenbeelden met Spaanse namen. Maar je wist gewoon dat de Maja’s er nog steeds hun oude goden van eeuwen her in zagen. Die voor de vorm waren omgedoopt in katholieke heiligen. Op de grond zat hier en daar een dokter. Nou ja, dokter? Zo’n heler van Rivera. Met eieren naast zich en colaflesjes waar echt geen cola meer in zat. Wat wel? Ik zou ’t niet weten. En met kippen. Een moeder legde een duidelijk ziek kind in de schoot van zo’n heler. Een ei werd heen en weer gestreken over dat lichaampje, er werd gemompeld en er werd wat gegoocheld met de flesjes. Sjamanisme uit de tijden van voor Columbus, van voor de Spanjaarden. Dit gebouw was in naam dan wel een katholieke kerk, maar echt ook alleen in naam.

de Iglesia de San Juan Chamula , wel zelf gefotografeerd

Zo had ik tijdens onze reis meer van die magisch realistische ervaringen. Bijvoorbeeld bovenop een oude Majatempel met al die voor onze Europese ogen zo vervreemdende en soms angstaanjagende versieringen . Urenlang zag ik onder mij groepjes Amerikanen suf achter hun vlaggetjesgids aansjokken. Maar ik voelde na verloop van tijd, echt niet gelogen, de schimmen uit het verleden en zag het bloed van de vele mensenoffers langs de trappen naar beneden lopen. Tja, rijke fantasie? Mogelijk iets voor een ander verhaal.

deel van de tentoonstelling

Terug naar Amstelveen waar het nog tot 3 oktober draait om Frida en Diego. Diego de vrouwenveroveraar (1886-1957) en Frida (1907-1954) die beide seksen zag zitten.

Diego en Frida links van hem

Beiden overtuigd communist en beiden tweemaal getrouwd. Maar dan wel met elkaar. Want Frida pikte het niet dat Diego ‘het’ tijdens hun eerste huwelijk ook deed met haar zus. Maar zonder elkaar konden ze uiteindelijk toch ook weer niet. Frida werd langzaam aan bekend, Diego was al beroemd door zijn gigantische muurschilderingen. Gebaseerd op de strijd van de arbeider tegen het kapitalisme, op de wereldrevolutie. Geheel passend in het strijdbare Mexico van toen.

een van de muurschilderingen, op ware grootte op foto overgebracht
detail
nog zo’n muurschildering

detail

Diego Rivera, De calla lelies verkopers (1943)

Dat Frida’s carrière zich langzaam ontwikkelde kwam ook omdat ze soms tijden lang niet kon schilderen. Vanwege een vreselijke trolleybusongeluk op jonge leeftijd waarbij  een stalen stang haar lichaam had doorboord. Dat, in combinatie met haar door kinderverlamming getroffen rechterbeen, verruïneerde niet alleen haar lijf maar ook haar leven. Abortus en miskraam waren haar deel. Maar met ongelooflijke wilskracht probeerde ze te blijven schilderen. Vooral zichzelf, want dat had ze het dichtst bij zich. Met heel vaak magisch realistische elementen erin. Maar zoals ik zelf dus meemaakte, dat is eigen aan de cultuur van Mexico.

een aantal zelfportretten van Frida Kahlo

zelfportret met Diego op haar voorhoofd geschilderd
Rivera die toekijkt terwijl Frida bezig is aan bovenstaand schilderij

Maar dat verminkte lichaam en die voortdurende strijd tegen pijn, dat unieke kunstoeuvre en die heel speciale band met Rivera, hun gezamenlijke communistische strijd waarin zowel Stalin als zijn in Mexico vermoorde tegenhanger Trotsky een rol speelden, dat alles heeft Frida Kahlo gemaakt tot een groot vrouwelijke kunsticoon. De vrouw met die wereldwijd bekende kenmerkende zware, zwarte, bijna doorlopende wenkbrauwen. De vrouw die uiteindelijk haar eerst veel beroemdere Diego heeft overstegen.

Frida Kahlo, De miskraam, steendruk 1e proefdruk

Logisch dus dat ik die tentoonstelling in het Cobra Museum wilde zien. Logisch ook dat ik een aantal jaren geleden al de boeiende speelfilm ‘Frida’ zag. En voor de hand liggend dat ik ga proberen de documentaire ‘Frida, Viva la Vida’ te gaan zien die nu in de bioscoop draait.

Dat ik verder nieuwsgierig ben naar de tentoonstelling ‘Viva la Frida!- Life and art of Frida Kahlo’ die op 10 oktober start in het Drents Museum?  Hoezo! Tot volgende week.

TOOS