Tagarchief: Louvre

Een Haarlemse Leonardo da Vinci: groots in klein en groot


het Teylers Museum in Haarlem aan de Spaarne

Tegenwoordig schijn je zonder bucket list geen noemenswaardig bestaan meer te kunnen hebben. Zo van ‘wat heb jij nog op je bucket list staan?’ Een raar woord, dat bucket list. Hoezo bucket? Dat is toch een emmer? Een emmerlijst! Nou, gooi maar in mijn emmer!Dan blijf ik toch liever bij dat goeie Nederlandse verlanglijstje. En op mijn lijstje staat al heel lang ‘Milaan’. Toch komt ’t er op de een of andere manier maar niet van. Van een bezoek aan de wereldberoemde kathedraal daar. Of aan de musea met kunstschatten uit de roemrijke renaissancetijd. Een tijd waarin Milaan en Florence elkaar letterlijk en figuurlijk de tent uitvochten op kunst en oorlogsgebied .

kaart van Milaan in de Renaissancetijd

Óf, en dat staat echt bovenaan, Leonardo da Vinci’s muurschildering van Het Laatste Avondmaal. In het Santa Maria delle Grazie klooster. Gelijk bij het ontstaan in de jaren 1495 tot 1498 al beschouwd als een  kunstwonder van de bovenste orde. De expressiviteit in gezichtsuitdrukkingen en lichaamshoudingen die Leonardo in Jezus en zijn apostelen aanbracht, was volstrekt revolutionair. Toen al moest iedereen het zien en ook nu nog is het een trekpleister van jewelste. Ondanks de, achteraf gezien, verkeerde materialen die de experimenteel ingestelde Leonardo gebruikte waardoor al heel snel verval optrad. En ondanks alle vele en foute restauraties die er daarna overheen zijn gegaan.

Het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci in het Santa Maria delle Grazie

Gelukkig heb ik nu die Milaanschade op mijn verlanglijst ietwat kunnen bijwerken. Nog wel heel dichtbij ook. In Haarlem namelijk. In het Teylers Museum. Want daar hangt nu in een aparte zaal een waarheidsgetrouwe replica van dat Laatste Avondmaal op de ware grootte van 4,40 bij 8,80 meter.

kopie van Het Laatste Avondmaal in Teylers Museum
detail

 Wel in combinatie met, in andere zalen, veel tekeningen van Leonardo die soms het formaat van een beetje overmaatse postzegel nauwelijks te boven gaan. De naam van die expositie? ‘Leonardo da Vinci’. Daar is vast heel heftig over gebreinstormd. Maar dat doet niets af aan een voor Nederland absoluut unieke tentoonstelling. Zoveel werk van die wereldberoemde homo universalis is er volgens mij nog nooit in ons land te zien geweest.

Leonardo da Vinci: kunstenaar, wetenschapper, ingenieur, lopende encyclopedie en al eeuwenlang een onuitputtelijke bron voor speculatief nieuws en mysteries. Is die ‘Salvator Mundi’ die vorig jaar voor $450.000.000 naar Abu Dhabi verdween nou echt wel door hem zelf geschilderd? Eigenlijk best grappig dat zo’n volstrekt christelijk schilderij nu goede sier moet maken in een nieuw museum in een islamitisch land. En heeft Leonardo zelf nog meegeschilderd aan een kopie van Het Laatste Avondmaal die na wat rondzwervingen rond 1545 terecht kwam in de abdij van het Belgische Tongerlo? Een behoorlijk exacte kopie waarvan nu een fotografische kopie in Haarlem hangt tegenover die kopie van het werkelijke werk uit Milaan. Het copyright is hopelijk allemaal goed geregeld.

kopie in Haarlem van de kopie van Het Laatste Avondmaal in de abdij van Tongerlo

Da Vinci hoeft in de kunstenaarshemel blijkbaar maar met zijn ogen te knipperen of ’t wordt in de aardse pers breed uitgemeten. Zijn Mona Lisa? Er wordt nog steeds wat nieuws bij bedacht. Of zijn verloren gewaande fresco ‘De Slag van  van Anghiari’? Heeft ie dat nou echt wel gemaakt?  Of zit het in het Palazzo Vecchio van Florence verborgen achter een muur met daarop een fresco van Giorgio Vasari (1511-1574)?Allemaal prachtige, andere verhalen.

zaaloverzicht van de tekeningen van Leonardo in het Teylers

Ik zou maar gewoon naar het Teylers Museum gaan. Voor reële ‘da Vinci’s’. Met als kern de vele tekeningen die hij maakte van krijgerskoppen, volkse types, misvormde tronies en mooie vrouwen. Levensechte gezichten naast karikaturen die in de Muppetshow niet zouden hebben misstaan.

Koppen die, zo blijkt in Haarlem, ook inspiratie opleverden voor talloze andere kunstenaars. Zowel nog tijdens als na da Vinci’s leven. En terecht. Want zoals hij kon tekenen? Hoe hij met maar een paar harde of zachte pen en krijtlijntjes ogenschijnlijk achteloos geweldige accenten kon creëren? Een heel groot kunstenaar die niet voor niets nog steeds fascineert. Tot volgende week.

de wetenschapszaal van het Teylers vroeger en nu

TOOS

Advertenties

Top kunst van ongans rijke Amerikanen


 

Metropolitan Museum, New York
Metropolitan Museum, New York
Jeroen Bosch, Aanbidding door de Drie Koningen
Jeroen Bosch, Aanbidding door de Drie Koningen

Het Louvre in Parijs is groot, heel groot. Als je er ongericht begint te dwalen, kun je er heel goede vèrdwalen. Maar het Metropolitan Museum in New York kan er ook wat van. Ook gigantisch groot en ook daar raak je makkelijk de weg kwijt.

Waarom ik daar nu op kom? Allereerst was ik recent bezig met maken van een fotoboek over mijn verblijf in New York afgelopen november. En daarbij kwam ik in de lading foto’s gemaakt in het Metropolitan er eentje tegen van “De aanbidding door de Drie Koningen” van Jeroen Bosch. Over wiens moergrobben dus juist mijn blog van vorige week ging. Logisch bruggetje toch?

Met03 Dat wat conventionele werk zonder echte moergrobben hing er toen nog. Snel daarna zou het de reis over de Atlantische Oceaan richting Europa gaan maken voor de grote overzichtstentoonstelling van Bosch. Nadat het dus ooit eens juist de tegenovergestelde tocht had gemaakt. Net zoals een ongelooflijk grote hoeveelheid topkunst die in het Metropolitan Museum is te bewonderen. Want wat hebben die Amerikanen zich vroeger ongans gekocht aan Europese kunst! Maar ja, hoeveel ongans rijke staal, olie en bankbaronnen liepen er in de 19de en begin 20ste eeuw wel niet rond in de Nieuwe Wereld.  En al hun ongans grote villa’s moesten naar de mode natuurlijk worden opgeleukt met kunst van het Oude Continent. Kunst die later uiteindelijk vaak geschonken werd aan het in 1872 geopende Metropolitan Museum.

Met04

Nu staat daar dus aan de oostrand van het Central Park een reusachtig gebouw waarin je dagen kunt ronddwalen door millennia van wereldkunst. Egyptische, Griekse, Romeinse, Oceanische, Aziatische, Afrikaanse, Arabische en middeleeuwse tot en met 20ste eeuwse Europese kunst. Oh ja, ook nog oude muziekinstrumenten, fotografie en natuurlijk heel veel Amerikaanse kunst. Je komt tijd, ogen en concentratie te kort. Zeker als je, zoals wij, maar één dag hebt ingeroosterd. Zij het een hele. ’s Morgens erin en met donker er weer uit.

Dat erin leverde een nieuwe ervaring op. Negen jaar geleden was ik er voor het laatst. Toen was het museum nog gratis toegankelijk. Met in de hal grote bakken met een gleuf waar je biljetten en munten in kon doen als vrijwillige donatie. Die bakken werden heel veel genegeerd. Nu bleken ze verdwenen.

Met05

Moest je dus toch toegang gaan betalen? Nee hoor, ’t is in principe nog steeds gratis. Maar …… Ze hebben een heel slim concept ontwikkeld om aan veel donaties te komen. Je moet nu naar een toegangsloket waar je een op te plakken sticker krijgt met een kleurtje. Elke dag een andere. Achter de diensdoende lieftallige dame doemt in je blikveld een niet te ontwijken heeeel groot bord op met gesuggereerde toegangsdonaties voor een dagje rondkijken. $17 voor 65+’ers, $25 voor de jonkies. Maar je hoeft echt niks te betalen als je dat niet wilt. Elk bedrag van 0 tot iets is welkom. Slim toch? Want je moet psychisch wel heel sterk in je schoenen staan om die lieve mevrouw die jou je sticker met een grote glimlach overhandigt, financieel geheel te negeren. Zouden we zoiets ook niet eens als proef in Nederland kunnen proberen? En dan al die af en toe weer oplaaiende discussies over wel of niet gratis museumtoegang overslaan?

Ben je een keer binnen, dan weet je gewoon niet waar je moet beginnen. Een en al keuzestress, zoals dat tegenwoordig heet. Nou, oké, de Griekse en Egyptische tempels komen nog wel weer eens. Net zoals Afrika, Oceanië, Noord- en Zuid-Amerika en de afdeling wapenuitrustingen. Nee, op naar de Middeleeuwen en naar onze eigen Gouden Eeuw met een zaal vol Rembrandts. Waarbij “Aristoteles met de buste van Homerus”. Mij natuurlijk heel erg aansprekend vanwege mijn illustraties bij de Ilias en de Odyssee.

afdeling Middeleeuwen
afdeling Middeleeuwen
gewoon even een zaaltje vol met Rembrandt
gewoon even een zaaltje vol met Rembrandt

 

Rembrandt, Aristoteles met buste van Homerus
Rembrandt, Aristoteles met buste van Homerus

Ook op naar de oude Italianen, naar de Spanjaarden, naar Van Gogh, naar de Impressionisten, naar William Turner.

Rafaël, Madonna met kind en heiligen
Rafaël, Madonna met kind en heiligen
schilderijen van William Turner
schilderijen van William Turner

En naar een paar van mijn schilderheldinnen. Zoals Artemisia Gentileschi (1593-1653). Een dijk van een wijf die in de 16de eeuw als eerste vrouw ooit lid werd van de Accademia dell’Arte del Disegno in Florence. Een vrouw met een leven vol ups en downs, één groot avonturenverhaal.

Artemisia Gentileschi, Esther voor Ahasverus
Artemisia Gentileschi, Esther voor Ahasverus

Of zoals Rosa Bonheur (1822-1899) met haar iconische “De paardenmarkt”. Ook zo’n vrouw waaraan je een heel blog kunt wijden. Onconventioneel. Schilderend in mannenkleren op die Parijse paardenmarkt omdat ze anders teveel opzien zou baren. Want een vrouw schilderend in de buitenlucht? Aanstootgevend! De wereld , zelfs de Parijse, moest niet gekker worden.

Rosa Bonheur, de paardenmarkt
Rosa Bonheur, de paardenmarkt
niet iedereen heeft oog voor de kunst
niet iedereen heeft oog voor de kunst

Zo kun je daar in het Metropolitan Museum uren dwalen van het ene naar het andere topstuk. Alle belangrijke kunstenaars zijn vertegenwoordigd. Logisch dat het tot de drukst bezochte musea ter wereld behoort. Dankzij dus die puissant rijke Amerikanen die graag hun verworven kunst schonken en trouwens nog steeds schenken. Tot volgende week.

TOOS

 

Zomer, zee, Matisse en Nice


In de vorige aflevering had ik het al aangekondigd. Deze zomer kun je in Nice niet om de beroemde Henri  Matisse heen, die hier een groot deel van zijn leven heeft doorgebracht. En omdat ik er toch was, heb ik dus maar voor €10 de stempelkaart gekocht voor de acht verschillende thematentoonstellingen die er rond zijn kunst zijn georganiseerd. Net zo’n soort Nederlandse molenschaatstocht waar je bij elke post een stempeltje gaat halen. Overigens geen geld natuurlijk. Stel je eens voor, in Nederland acht exposities rond Rembrandt voor een tientje! Iedereen zou zeggen “je bent gek”. Nou, dat zijn ze in Nice dus. Daar zijn normaal gesproken alle gemeentelijke musea zelfs vrij toegankelijk. Kom daar in cultureel Nederland maar eens om. Hier praten we alleen over zo’n idee.

Matisse 01

Maar goed, Matisse dus. De aanleiding tot deze “Een Zomer voor Matisse” was het 50-jarig bestaan van het Musée Matisse. Een prachtig grote villa in het hoger gelegen deel van de stad waar de Romeinen destijds al huisden. Vanuit het museum, gelegen naast de oude arena, kijk je dan ook direct op de resten van hun villa’s.

Matisse 02

Matisse 03

Dat museum ken ik natuurlijk van eerdere bezoeken. Maar nu hadden ze een aantal uitlenen van schilderijen die ik nog niet kende. Een daarvan, uit het Museum of Modern Art in New York, trof mij in het bijzonder. Dat was een groot werk, gebaseerd op een stilleven van onze eigen Nederlandse 17de eeuwse Jan Davidsz. de Heem dat in het Louvre hangt. Matisse heeft daar in 1915 zijn eigen interpretatie van gemaakt nadat hij het ooit in zijn academietijd bij zijn leermeester Gustave Moreau (1826-1898) al eens had gekopieerd. Ik heb ’t maar stiekem even gefotografeerd want eigenlijk was dat verboden. Toos, foei toch! Maar wel zonder flits natuurlijk.

Matisse 04

In het Musée des Beaux Arts, een op de boulevard uitkijkende gigantisch grote villa, was dan weer een expositie rond die Gustave Moreau en Matisse. Met Moreau heb ik een speciale band. Over het waarom daarvan vertel ik nog wel eens een keer, dat is een speciaal verhaal. In ieder geval heb ik zijn eigen museum in Parijs al een paar keer bezocht. Nu waren er werken uit dat museum naar Nice overgebracht van de man die ooit tegen Matisse zei “jij gaat het schilderen simpeler maken”. Nou, daar hoef je de kunstboeken maar op na te lezen om te leren hoe voorspellend die uitspraak is geweest.

Matisse 05Dat Matissse uiteindelijk weer grote invloed heeft gehad op een nieuwe generatie kunstenaars werd duidelijk in het MAMAC, het Musée d’art moderne et d’art contemporain. Het was wel grappig te zien dat de grote Andy Warhol eens een werk van Matisse min of meer heeft nagetekend. En dat een ander één van de grote knipselwerken van Matisse uit blauw papier gewoon heeft “nageknipt”, maar nu met een kartelschaartje. Tja, wat is kunst?

 Wat hadden de expositiesamenstellers zoal nog meer verzonnen? Bijvoorbeeld een tentoonstelling met affiches van en rond Matisse, één rond de palmboom die Matisse veel als beeldend element heeft gebruikt en iets met foto’s van vrouwen omdat Matisse ook beelden heeft gemaakt van het vrouwelijk naakt. Allemaal iets teveel aan de haren erbij gesleept naar mijn idee. Maar wel inventief. Tot volgende week.

Matisse 06

TOOS

www.toosvanholstein.nl

www.toos.biz

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Niet uit het nieuws weg te slaan, die Da Vinci


Al eeuwen lang altijd maar weer in het nieuws. Probeer dat maar eens, zowel tijdens je leven als al die honderden jaren daarna. Maar voor Leonardo da Vinci, het grote voorbeeld van de homo universalis, Renaissance kunstenaar en wetenschapper, is dat totaal geen probleem. Dat besefte ik de afgelopen paar weken weer eens helemaal.

Da Vinci was niet alleen een geweldige schilder maar ook een fabelachtig tekenaar. Dat blijkt wel uit de anatomische tekeningen die hij maakte van het menselijk lichaam. Daarvoor moest hij overigens wel een beetje stout zijn. Want allereerst aan lijken zien te komen, die dan open snijden en daarvan nog  tekeningen maken ook was in die tijd beslist not done. Je kon er gevangenisstraf voor krijgen. Maar Leonardo’s nieuwsgierigheid was te groot.

Tijdens het Edinburgh International Festival deze maand vergelijken ze zijn anatomische tekeningen met nieuw gemaakte 3D scans van menselijk lichaamsonderdelen. Dan zie je pas hoe ongelooflijk knap die tekeningen zijn en hoe ongelooflijk knap er in de hier afgebeelde hand is gesneden met de, in onze ogen, primitieve middelen van toen.

daVinci 1

Maar ook de Mona Lisa, La Gioconda, kwam weer eens in het nieuws. Het schilderij dat Leonardo altijd bij zich hield, waarheen hij ook reisde. Zoals dit kunsticoon in het Louvre zijn er in de wereld maar weinig. Ik heb vorig jaar een foto gemaakt van de bezoekersgekte er omheen. Nou, volgens mij kun je beter een goeie foto ervan bekijken dan daar proberen er dicht bij te komen.

daVinci 2

Maar de vrouw erop is ook een icoon geworden, met alle bijbehorende gekte. Vermoedelijk is het Lisa Gherardini del Giocondo, waarvan men weer vermoedt dat daarvan twee jaar geleden het lichaam en schedel zijn gevonden in een graf in een klooster van Florence. En nu is vorige week, ook in die stad, een graf in een basiliek geopend waarin vermoedelijk de echtgenoot en twee zonen van onze Mona Lisa liggen.

daVinci 3

Dat wordt dus DNA onderzoek om na te gaan of al die vermoedens ook kloppen. Zo ja, dan zullen experts ongetwijfeld gaan proberen het gezicht te reconstrueren dat bij haar schedel past. Zou Da Vinci van al deze technische toestanden hebben genoten. Ik vermoed eigenlijk van wel, gezien zijn wetenschappelijke inslag. 

Voorlopig zijn we er echter nog niet wat Da Vinci betreft. Want achter een soort loze muur in het Florentijnse Palazzo Vecchio zou zich op een tweede muur nog  “De Slag om Anghiari” bevinden, een verloren gewaande muurschildering van Leonardo. Sinds vorig jaar zijn in ieder geval sterke aanwijzingen gevonden dat zich daar iets van een schildering bevindt. Maar ja, zomaar een muurtje weghakken met daarop een fresco van de bekende 16de eeuwse schilder Giorgio Vascari, dat gaat ook weer niet zomaar.

Leonardo da Vinci blijft dus in het nieuws, dat is niet moeilijk te voorspellen. Tot volgende week.

TOOS

www.toosvanholstein.nl

www.toos.biz

 

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Het Louvre


Ik was in Parijs, alweer een poosje geleden. Volgers van dit blog weten dat. Maar ik kan ’t niet laten daarop nog even terug te komen. Want als ik bij zo’n Parijsbezoek niet in het Louvre ben geweest, ben ik voor mijn gevoel niet in Parijs geweest. En over dat Louvre had ik ’t dus nog niet gehad. Eén hele dag bracht ik er door. ‘s Morgens 11 uur erin, ’s avonds 7 uur eruit. Dat lukt prima omdat je je er gelukkig niet alleen geestelijk maar ook lichamelijk op plezante wijze kunt laven.

Volop genieten dus. Dat gold overigens voor heel veel andere bezoekers ook. Vorig jaar waren dat er bijna 9 miljoen. Gemiddeld zo’n 25.000 per dag.  Let wel, gemiddeld! Dat betekent dat ’t er op topdagen nog veel meer zijn.

Daardoor is het in sommige zalen gigantisch druk. Want iedereen moet natuurlijk de Mona Lisa van Leonardo da Vinci zien. Of de Venus van Milo. Mensen die elkaar verdringen. Fototoestellen boven hun hoofd om in de massa toch maar een plaatje te kunnen schieten van een schilderij dat ze in een boek veel beter kunnen bekijken. In één woord: kunstkermis.

Ik heb vanzelfsprekend zelf ook de nodigel foto’s en korte impressiefilmpjes gemaakt. Op mijn Appletje is daarmee een 5 minuten durende video ontstaan die nu op mijn YouTube-kanaal is te bekijken via de link http://bit.ly/Pc1gx0 .

Goed is te zien hoe druk ’t dus is bij die “moet je gezien hebben” kunst en hoe rustig in heel veel andere zalen. Zalen waar het ook stikt van de kwaliteit. Want wat hebben ze daar in Parijs in het verleden toch een ongelooflijke verzameling bij elkaar gekocht. En wat ze niet kochten werd wel “meegenomen” uit andere landen. Want laten we wel wezen, in de loop der eeuwen zijn de normen niet altijd hetzelfde geweest.

Welke beroemde kunstenaar hangt of staat er eigenlijk niet met zijn of haar werk. Ook de Nederlandse schilders. Over een poos gaat het Rijksmuseum gelukkig weer open. Maar daar in het Louvre had ik toch al vast een leuk voorproefje van wat ons straks in eigen land weer aan Hollandse meesters staat te wachten. Tot volgende week.

TOOS.

www.toos.biz

www.toosvanholstein.nl

YouTube  http://bit.ly/ij4Pag