Tagarchief: Odysseus

Homerus, Helden aflevering IV


De vierde en laatste aflevering in deze korte serie over mijn helden. Literaire helden wel te verstaan. Maar in dit geval dan toch ook weer oorlogshelden. Van een paar duizend jaar geleden en tot ons gekomen via overgeleverde teksten. Teksten en helden die mij inspireerden tot bepaalde schilderijen.

Wanneer ben je een held? In het oude Griekenland eigenlijk alleen maar als de goden dat toestonden. Die indruk kun je ten minste krijgen bij het lezen van de Ilias en Odyssee van Homerus. Bovenop hun berg Olympus maken die goden voortdurend ruzie met elkaar, spelen politieke machtsspelletjes en gebruiken de mensen als marionetten.

Achilles in de strijd om Troje

Het beleg van Troje duurt alleen maar tien eindeloze jaren vanwege onderling gedoe van de goden. Odysseus, de bedenker van het Paard van Troje, moet daarna ook nog eens tien jaar onderweg zijn om zijn heldendaden te verrichten. Dan moet je dus maar niet de gramschap van zeegod Poseidon op de hals halen. Wel krijgt hij daarbij weer hulp van Athene. Een dubieus bestaan dus, dat heldendom in de Griekse mythologie.

Toos van Holstein, Mythologie, olieverf 80-160 cm

Zoals hierboven al aangestipt, is dit in deze kleine serie voorlopig mijn laatste heldenaflevering. Die had ik weken geleden al klaargezet omdat ik wist dat een hele poos lang internet voor mij geen vanzelfsprekendheid ging worden. Maar ik ben weer terug  in het Zeeuwse land. Tot volgende week dus.

TOOS

Er is niet aan te ontkomen, aan die Grieken en Italianen


In deze globaliserende tijden heerst toch nog wel eens het gevoel dat we die Grieken en Italianen beter kwijt dan rijk kunnen zijn. Hoe kort is ´t nog maar geleden dat Grexit ineens een nieuw woord werd voor de dictionaire? Terwijl een paar weken geleden vanwege Italiaans politieke toestanden het begrip Quitalia in de media verscheen. Raar eigenlijk als je bedenkt dat we in onze Westerse beschaving behoorlijk wat te danken hebben aan de oude Grieken en Romeinen. Om van iets recentere Italianen als schrijver Dante Alighieri (1265-1321) en beroemde Renaissance kunstenaars als Leonardo da Vinci en Michelangelo maar niet eens te spreken. “Het kan verkeren”, zoals de lijfspreuk luidde van onze 17de eeuwse Nederlandse dichter en toneelschrijver Bredero. En dat vind ik in dit geval toch eigenlijk een geval van jammer.

Dante op een fresco in de kathedraal van Orvieto

Want, ´t zal niet onbekend zijn, ik heb ten slotte goeie banden met de oude Homerus en zijn Ilias en Odyssee. Net zoals met Dante en z´n Divina Commedia. Boeken die ik, samen met andere kunstenaars, heb helpen illustreren. En schrijvers die heel veel anderen hebben geïnspireerd waardoor je ze om de haverklap tegenkomt in de kunst. Zeker in een land als Italië. Daar waar je bij wijze van spreken op elke straathoek wordt geconfronteerd met hun cultuur uit het middeleeuwse en nog veel verdere verleden. Zoals ik recent weer eens opnieuw ervoer. Want wie figureerde er in de fresco´s in de kathedraal van Orvieto die ik een paar weken geleden beschreef? Dante natuurlijk!

Nogmaals Dante in de kathedraal, nu op zijn tocht door de Hel in de Divina Commedia

En van wie zag ik enkele dagen daarvoor de invloed op eeuwenoude Etruskische urnen? Van Homerus!

het Etruskisch museum in Volterra

Ik liep toen rond in het Museo Etrusco Guarnacci in Volterra. Eén van de oudste steden van Italië, midden in het gebied waar de Etrusken heersten voordat de Romeinen er de macht overnamen. Echt prachtig, dat museum. De Etruskische urnen vliegen je er bijkans om de oren. Allemaal van die kleine sarcofagen voor asresten, uitbundig versierd met prachtig gebeeldhouwde tableaus. Van bijvoorbeeld, zo werd me totaal onverwacht duidelijk, scènes uit de Odyssee. Zoals die waarbij Odysseus zich aan de mast van zijn schip heeft laten vastbinden.

Hij wil namelijk wel het dodelijk verleidende gezang van de Sirenen horen terwijl zijn bemanningsleden uit veiligheid hun oren met was hebben dicht gestopt. Zelf heb ik daarover en ook over Homerus wel schilderijen gemaakt.

Toos van Holstein, Sirène, olieverf
Toos van Holstein, Homère, olieverf

Echt machtig om te zien hoe die Etrusken in hun eigen cultuur die van de Grieken verwerkten. Het gevolg van, natuurlijk, de globaliserende handel in die tijd. Nou ja, Mediterrane handel dan.

Homerus was trouwens niet weg te slaan uit mijn Italiaanse belevingen. Want in Orvieto in de middeleeuwse Palazzi Papali, de Pauselijke Paleizen, kwam ik hem opnieuw tegen. In wat ooit een uitgebreide bibliotheek was geweest.

de oude bibliotheek in de Palazzi Papali in Orvieto
Homerus en Vergilius boven mijn hoofd

En dat nog wel samen met de bekende Romeinse dichter Vergilius. Niet zo vreemd overigens want Vergilius zag zich zelf graag als de evenknie van Homerus. Toen was mijn cirkel ineens helemaal rond. Want is ´t niet Vergilius die Dante begeleidt op zijn tocht door Hel en Vagevuur in de Divina Commedia? Ook al weer iets waarover ik ooit zeefdrukken en schilderijen maakte.

Toos van Holstein, zeefdruk uit de serie bij de Divina Commedia
Toos van Holstein, Divina Commedia, olieverf

Waarom Vergilius niet mee mocht de Hemel in op Dante’s naarstige zoektocht naar zijn zo vurig aanbeden, vroegtijdig overleden Beatrice? Tja, een beetje orde moet er natuurlijk wel zijn. Vergilius (70 v.C-19 v.C.) kon per definitie geen christen zijn. Zie zijn sterfjaar maar. Dikke pech voor hem. Want zulke zielen konden nu eenmaal onder geen voorwaarde tot de christelijke Hemel worden toegelaten. Nee, hij moest ´t doen met Hel en Vagevuur. Die kende hij dan ook op z´n duimpje. Daar had ie geen TomTom voor nodig. Een prachtige truc dus van Dante om hem tot gids op zijn reis te maken.

Al dit soort business hebben we toch maar mooi te danken aan die Grieken en Italianen. Dus als je ´t aan mij vraagt? Geen Grexit, geen Quitalia. Tot volgende week.

TOOS

Een Toosiaanse Odyssee


aan het werk in mijn atelier in Nice

Al ruime tijd geleden had ik mijn galerist in Nice, Jean-Paul Aureglia, een belofte gedaan. Een Odysseese belofte zogezegd. Ik ging op zijn verzoek voor zijn uitgave van de Odyssee twee volstrekt unieke exemplaren maken. Niet meer, niet minder, gewoon twee, maar dan wel  de twee enige op deze hele wereld!Met alleen originele en gesigneerde tekeningen en mixed-media werken. Minimaal 24 per exemplaar. Want dat is het aantal delen in dichtvorm waarmee Homerus de beroemde avonturen van zijn Griekse held Odysseus heeft verwoord. Ik strooi er hier zo wat van die tekeningen tussendoor.

Voor zo’n klus moet je echt wel gaan zitten, dat gaat niet even tussen neus en lippen door. Reden om mij in maart en april af te zonderde in mijn atelier in Nice. Even geen Nederlandse kunstruis om mijn hoofd, maar de rust om ongestoord en geconcentreerd te kunnen werken.

Eerst nog kort het volgende. Dat ik multiples heb gemaakt voor Jean-Paul’s met de hand gezette en gedraaide livre d’art van de Odyssee (oplage 140) is wel meer ter sprake gekomen. Maar die bijdrage bestond uit ‘slechts’ vijf steendrukken bij de delen 10 tot en met 14. Nu ging ik dus het totale epos te lijf. Niet echt volstrekt nieuw trouwens want ik had zoiets al eens eerder gedaan. Bij de Ilias namelijk. Dat andere mythische verhaal van Homerus over de strijd van de Grieken tegen de Trojanen. Ook daarvan bestaan er op deze wereld twee unieke exemplaren, vol met aquarellen van mij.

twee boeken dus elke keer een tweetal werken die op elkaar lijken maar in detail verschillen zoals uit de volgende foto’s ook wel blijkt

Nu was dus Odysseus aan de beurt. In de Ilias speelt hij al een kleine maar wel beslissende rol als bedenker van de list met het Paard van Troje. Daardoor valt de stad uiteindelijk na jaren strijd in handen van de Grieken. Maar dan krijgt Odysseus alle ruimte van Homerus om zijn eigen avonturen te beleven. En dat allemaal als speelbal van de goden. Met zeegod Poseidon die hem om allerlei redenen dwars zit, met godin Athena als zijn beschermengel  en met oppergod Zeus die ’t allemaal op z’n gemakkie aankijkt.

Eerst houdt de verliefde Kalypso, dochter van Atlas, hem een aantal jaren gevangen. Daarna steekt hij de levensgevaarlijke cycloop Polyphemus, zoon van Poseidon, zijn enige oog uit, verkeert hij een aantal jaren bij tovenares Kirke, bezoekt de Griekse onderwereld en weerstaat het dodelijk verleidende gezang van de Sirenen terwijl tussendoor zijn hele scheepsbemanning verdrinkt, wordt opgegeten of gedood. Dat alles terwijl op thuiseiland Ithaka zijn vrouw Penelope zich een groep opdringerige vrijers van het lijf houdt die haar allemaal wel willen trouwen. Maar zij blijft hem trouw. Dat hij intussen amoureuze  avonturen beleeft met Kalypso en Kirke? Ach, wie maalt daar om! Zo is dat nu eenmaal met mannen. Voor mij nam onze held eigenlijk steeds meer de vorm aan van vooral charmeur en charlatan. Dat ie dan bij zijn uiteindelijke thuiskomst na vele jaren nog even al die vrijers in de pan hakt om samen met Penelope oud te worden is voor het verhaal natuurlijk mooi meegenomen.

Maar voor Jean-Paul was dat nog niet genoeg. Want tijdens zijn bezoek aan de onderwereld voorspelt de blinde ziener Tiresias aan Odysseus dat hij ook volkeren zal ontmoeten die nog nooit de zee hebben gezien. Dat echter komt in de ons bekende Odyssee niet meer voor. Dus heeft Jean-Paul daarover nog vier ‘chants‘, helemaal in de vereiste stijl, bij laten maken door Homerus-kenner Jean-Louis Augé. Conservator van het Musée Goya in Castres, een museum waar ik ook nog wel eens heb geëxposeerd. Maar dat is natuurlijk weer een ander verhaal.

Zo heb ik uiteindelijk 28 chants elk tweemaal geïllustreerd met in totaal 64 werken. Wat je noemt een echte kunstklus. Die liggen nu allemaal in Nice en worden door Jean-Paul op de juiste plaats los ingeschoven in de twee klaar liggende boeken. Eén gaat er bij hem in de verkoop, één is voor mij. Dat exemplaar komt dus straks naar Middelburg. Of zal ik ’t maar gaan ophalen? Want een reisje naar dat Parijs in het klein op z’n Italiaans kun je moeilijk een straf noemen. Ik zie wel. Tot volgende week.

TOOS

Homerus, Homer, Homère


TOOS-doodle, gemaakt op mijn iPad

Je ziet, ik ben met mijn hoofd weer helemaal boven de internetradarhorizon gekomen. Nog maar net trouwens. Vandaar hier de laatste aflevering in de korte, van te voren klaar gezette reeks van mijn helden en heldinnen.

Een waardige afsluiting met Homerus. Of Homer zoals hij in het Engels heet. Of Homère op z’n Frans. De Griekse gigant die in de loop der eeuwen kunstenaars en toneelschrijvers is blijven inspireren. Ook mij heeft hij het nodige gebracht. Heb ik met steendrukken niet mijn aandeel geleverd aan nieuwe Franstalige uitgaven van de Ilias en Odyssee?

Toos van Holstein, steendruk bij de Ilias

Homerus met zijn Ilias en Odyssee is in onze Westerse wereld niet meer weg te denken. De strijd om Troje, Achilles, de schone Helena, Odysseus, hij heeft vele helden geschapen die in feite  onverbrekelijke schakels vormen tussen de oude Griekse beschaving en de onze.

Homerus mocht dus absoluut niet ontbreken in deze korte reeks.

Toos van Holstein, Homerus, olieverf 180-80 cm

Tot volgende week.

TOOS

De lange arm van Homerus


de Ilias en Odyssee in de vitrine in mijn atelier

Had die goeie ouwe, rondtrekkende en verhalen vertellende bard Homerus ’t ruim 28 eeuwen geleden ooit kunnen bevroeden? Dat beeldend kunstenaars, filmregisseurs en toneelmakers zich nu nog steeds laten inspireren door wat hij toen op schrift stelde? De Ilias en de Odyssee. In ritmische zangen en verzen gegoten geschiedenissen, mondeling van bard op bard doorgegeven. Avonturenverhalen die toen ook al eeuwenoud waren. En had hij kunnen bedenken dat ik daar komende zondag 4 juni aandacht aan geef in mijn atelier bij de Middelburgse Kunst en Cultuurroute?

Nee, vast niet! Want hadden wij, om maar wat te noemen, 28 jaren in plaats van 28 eeuwen geleden ook maar het flauwste vermoeden van het ritueel dat zich nu veelvuldig voor onze ogen afspeelt? Een ritueel waar hele volksstammen zich op straat, in trein, bus of bioscoop om de haverklap aan overgeven. Volledig gebiologeerd en zonder oog voor de omgeving met hun vingertjes over oplichtende schermpjes vegen. Zowel lopend, staand als zittend. Daarbij ook nog vaak luidop in zichzelf pratend met geluidgevende dopjes in hun oren. Geluid dat, zo schat ik met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid in, vast niets met de verzen van Homerus heeft te maken. Nee, dat vermoeden hadden we vast niet. Dus valt die goeie, ouwe bard in dat opzicht helemaal niets kwalijk te nemen.

paar steendrukken uit de Ilias

Hoe ik voor die kunstroute op 4 juni ineens op Homerus kom? Ten eerste, en trouwe lezers weten dat, omdat ik een stevige band met hem heb via mijn galerie in Nice. Waarmee ik heb samengewerkt aan nieuwe, geïllustreerde uitgaven van de Ilias en Odyssee. Maar er is nog een belangrijk ten tweede. Een dikke week geleden bevond ik mij op Malta. In de begin 19de eeuw gebouwde Nationale Bibliotheek van hoofdstad Valetta. Daar bleken ze een ruime collectie heel oude drukken van de Odyssee en de Ilias te bezitten . Waaronder zelfs een kostbare en zeldzame vroege Venetiaanse uitgave uit 1499. Maar ook ontdekte ik dat ze er op Malta behoorlijk trots op zijn dat de grote Griekse held Odysseus een aantal jaren doorgebracht zou hebben op Gozo. Het tweede eiland van de archipel van de Repubblika ta”Malta. Ja, ik heb ook nog wat Maltees opgestoken.

Nationale Bibliotheek in Valetta, Malta

Op dat Gozo, of Ogygia zoals het in de Odyssee heet, werd hij jaren gevangen gehouden door tovenares Calypso. Die was hopeloos verliefd op hem geworden nadat hij op haar eiland aanspoelde na een schipbreuk. Gevangen is daarbij overigens een nogal betrekkelijk begrip. Want Odysseus zou, niet geheel onvrijwillig, een paar kinderen bij haar verwekken. Maar uiteindelijk beschikten de goden op de top van hun Olympus toch maar dat hij weer naar zijn paleis op Ithaka mocht. Waar zijn eigen Penelope al jaren smachtend op hem zat te wachten.

Komt bij dit alles mogelijk de vraag op waarom ik op dat verre Malta verkeerde? Dat is weer een heel ander verhaal.

paar steendrukken uit de Odyssee

Hoe ik op 4 juni aandacht ga geven aan Homerus? Ik heb vier dikke volumes van die Ilias en Odyssee met daarbij door mij gemaakte steendrukken. En natuurlijk schilderijen die erop zijn gebaseerd. Schilderijen die voor zich spreken. Maar ik wil daar best wel wat aan toevoegen. Overigens niet in de vorm van verzen en zangen zoals Homerus dat deed. Lijkt me echt beter van niet. Maar als je die dag Middelburg ingaat, heb je best nog wel kans een aantal woeste zeemansgezangen op te vangen. Want het is Middelburg VÓLkoren. Zo’n spin off van de kunstroute die een eigen leven is gaan leiden. Met overal zangkoren van overal vandaan. Daarbij zitten vast ook shantykoren. Van die groepen mannen die uit volle borst zeemansliederen ten gehore brengen. Soms al honderden jaren oud. Je zou je er de bemanning van het schip van Odysseus zo bij kunnen voorstellen. Ruige, moedige zeevaarders voor geen kleintje vervaard. Waarbij ik wel ’t lichte vermoeden heb dat de meeste van die shantykoorleden de zee nog nooit voor ’t echie hebben meegemaakt.

Sirene, olieverfschilderij gebaseerd op de Odyssee

En wat mijn eigen Odyssee betreft? Die duurt nog wel even. Want ik heb in overleg met Jean-Paul Aureglia van die galerie Quadrige in Nice besloten om samen met hem nog twee unieke exemplaren van, op z’n Frans, L’Odysée te maken. Twee boeken in groot formaat, elk geïllustreerd met 25 originele aquarellen. Voor de Ilias deed ik dat al eerder. De lange arm van Homerus reikt dus nog steeds over de eeuwen heen, zeker ook naar mij. Wie weet tot 4 juni en in ieder geval tot volgende week.

TOOS

De Odysseaanse omzwervingen van de Niçoise Odysseus van Toos


q01

Odysseus, Griekse held van top tot teen, beleefde tijdens zijn omzwervingen avonturen op vele plekken rond en in de Middellandse Zee. Maar in Nice was hij nooit. Dat ging ook moeilijk. Want de stad werd pas in de 4de eeuw voor Christus door de Grieken gesticht. En toen verkeerde Odysseus al eeuwen lang, naar ik aanneem, in de Elysese velden, de verblijfplaats voor gelukzalige Griekse helden. Toch is hij nu in Nice. Zelfs een heel jaar lang. In de vorm van een aantal tentoonstellingen. Dat alles vanwege een nieuwe, kunstzinnige uitgave van de Odyssee van Homerus door galerie Quadrige en uitgeverij  La Diane Française. Gecombineerd met exposities van zes kunstenaars die met steendrukken, zeefdrukken, houtsneden en gravures aan dit nieuwe kunstboek hebben meegewerkt. En mijn expositie, want ik ben één van die zes, is nu gaande.

Odysseus turend naar de horizon, olieverf van Toos van Holstein
Odysseus turend naar de horizon, olieverf van Toos van Holstein

Maar voordat het zover was, zijn er heel omzwervingen en onverwachte kunstavonturen aan vooraf gegaan. Net dus zoals bij Odysseus zelf. Twintig jaar lang werd hij als speelbal voortgedreven door onenigheid tussen een paar Griekse goden. Toen pas mocht hij van hen bij thuiskomst op Ithaka zijn trouw wachtende Penelope weer in de armen sluiten. Zo erg was dat bij mijn expositie gelukkig niet. Maar toch!

Als illustraties voor de Odyssee maakte ik in 2014 al vier steendrukken. Mijn meestersteendrukker Rudolf Broulim uit het Belgische Ekeren ging namelijk met welverdiend pensioen. En voor die tijd wilde ik toch graag nog een keer van zijn uitgebreide ervaring gebruik maken. Vier litho’s van de vereiste afmetingen creëerde ik nog bij hem, op papier van Quadrige en net passend op één steen.

bij Broulim werkend aan de steendrukken
bij Broulim werkend aan de steendrukken

Maar voor die Odysseus uitgave had ik er wel vijf beloofd aan galerie-eigenaar Jean Paul Aureglia. Hoe nu? Daarvoor deed zich in 2015 een elegante oplossing voor. Bij het Nederlands Steendrukmuseum in het Brabantse Valkenswaard. De directie daar vroeg of ik hun jaarlijkse relatielitho wilde maken. Kon ik toch mooi die vereiste vijfde steendruk maken in combinatie met dat relatiegeschenk, ook weer op één steen.

werkend aan de 5de steendruk in het Steendrukmuseum van Valkenswaard
werkend aan de 5de steendruk in het Steendrukmuseum van Valkenswaard

Dat was dus keurig allemaal klaar voor de in 2016 in Nice geplande expositie. Maar voor zo’n tentoonstelling is nog wel iets meer nodig dan vijf litho’s.

de 5 litho's op rij bij de expositie
de 5 litho’s op rij bij de expositie

Nu maak ik voor een steendruk altijd eerst wat ontwerpen in de vorm van niet al te grote tekeningen en aquarellen. Die had ik dus al begin 2014. Waarom daar niet iets mee gedaan? Zo gezegd zo gedaan. Een aantal van die voorstudies scande ik in hoge resolutie in om ze bij mijn vertrouwde adres van ZWF in Bolsward op hoogwaardig schildersdoek in kleur te laten afdrukken. In een veel groter formaat, namelijk 100-90 cm. Maar daarbij bleef op mijn verzoek aan de zijkant telkens een strook van 10 cm breed onbedrukt. Toen met die losse doeken op naar de Martinikerk in Franeker. Om daar te knielen bij de oude grafstenen in de kerkvloer. Niet vanwege boetedoening. Maar wel om met oliekrijt en rubben delen van oude teksten en gebeeldhouwde fragmenten van die stenen over te brengen op die onbedrukte,witte stukken.

rubben in de Martinikerk van Franeker
rubben in de Martinikerk van Franeker

Vervolgens heb ik die losse doeken op laten spannen op aluminium frames bij ook al weer zo’n vertrouwd adres, Artel in Rucphen. Dus voordat ik er in mijn atelier in Middelburg mee verder kon, hadden die werken al een hele reis en geschiedenis achter de rug.

En toen ineens kwam in 2014 “O die zee”, georganiseerd door Trudi Warns van Theater de Wegwijzer in Nw.- en St. Joosland, op mijn pad. Een muziekspektakel gebaseerd op de Odyssee en plaatsvindend bij Fort Rammekens in Ritthem. Logisch natuurlijk dat die serie schilderijen waaraan ik toch al werkte, daar een aantal maanden konden komen te hangen.

de expositie in fort Rammekens
de expositie in fort Rammekens

Maar daarmee was hun reis nog niet afgelopen. Want daarna kwam de uitnodiging om mee te doen met een kunstmanifestatie tijdens de Biënnale in Venetië in 2015. Waarom dan niet ook in Venetië die serie integreren in mijn deel van de expositie?

de expositie in Venetië
de expositie in Venetië

Maar na al die kunstomzwervingen kwam de eindbestemming van mijn Niçoise Odyssee dan toch in zicht. De opening in galerie Quadrige in de loop van mei 2016. Een zeer geanimeerde vernissage met natuurlijk een uitgebreide Niçoise specialiteitenmaaltijd ’s avonds laat er achteraan.

q09
foto’s van de opening

q10 q11 q12

de Niçoise maaltijd na de vernissage
de Niçoise maaltijd na de vernissage

Toen ik uiteindelijk mijn moeie hoofd op mijn kussen kon leggen, wist ik één ding zeker: Odysseus was thuisgekomen in Nice. En daar hangt ie nu. In de vorm van de steendrukken, die mixed media werken met o.a. rubbings en olieverfschilderijen die ik speciaal voor deze expositie maakte. Ook hij mag nu tot rust komen. Net zoals ik trouwens. In mijn atelier in Nice. Tot volgende week.

TOOS

Turner the Great in Zwolle en Enschede


Self-Portrait c.1799 Joseph Mallord William Turner 1775-1851 Accepted by the nation as part of the Turner Bequest 1856 http://www.tate.org.uk/art/work/N00458
zelfportret van de jonge Turner

Alexander de Grote,Karel de Grote, Tsaar Peter de Grote, Catharina de Grote. Allemaal figuren uit de geschiedenis die meestal door hun dadendrang bij landje-pik spelen die toevoeging van groot verdiend schijnen te hebben. Maar in de kunst? Kom je daar die toevoeging “de Grote” tegen? Niet naar mijn weten. Blijkbaar is kunst daarvoor niet het geëigende terrein. En toch vind ik dat sommige kunstenaars er voor in aanmerking komen. Zeker Engelsman Joseph Mallard William Turner (1775-1851). Turner the Great dus. Niet William the Great, dat klinkt te gewoon.

Waarom Turner zo groot is? Dat valt nog tot 3 januari te bekijken in Zwolle en Enschede. Bij een dubbeltentoonstelling: Gevaar & Schoonheid-Turner en de traditie van het sublieme. In Museum de Fundatie en Rijksmuseum Twenthe. Twee regionale, middelgrote musea die geweldig scoren met deze exposities. Maar waarom juist daar? Omdat we in Nederland maar één, let wel ÉÉN, schilderij van deze wereldberoemde schilder in een openbare collectie hebben. Een kleintje, in de Fundatie. Verder nergens, in heel Nederland niet. Heel verwonderlijk eigenlijk.

het enige schilderij van Turner in Nederland
het enige schilderij van Turner in Nederland

In Londen, in de Tate Britain, hebben ze zalen vol. En in de National Gallery wereldberoemde hoogtepunten uit zijn oeuvre. Want Turner liet na zijn dood de inhoud van zijn atelier als erfenis achter voor de Britse staat. Zo’n 300 olieverfschilderijen en duizenden schetsen en aquarellen. Een aantal jaren geleden liep ik er rond. Helemaal verlekkerd, als een groupie in volle bewondering. Want die man was echt goed en uniek!

The fighting Temeraire tugged to its last berth
The fighting Temeraire tugged to its last berth
Rain, Steam and Speed-the Great Western Railway
Rain, Steam and Speed-the Great Western Railway

Stel ’t je maar eens voor. Het Impressionisme, laat staan het latere Expressionisme, wist nog bij lange na niet dat het ergens in de jaren na 1860 geboren ging worden. Na de dood van Turner dus. Ook de verftube was nog niet uitgevonden. Hij kon daardoor niet, zoals de impressionisten, voluit in de openlucht schilderen met olieverf. Turner kon alleen maar heel veel schetsen en aquarelleren tijdens zijn wandelingen in de natuur en zijn reizen in het buitenland. Onder andere ook in Nederland.

Turner, Haarlem vanaf de Spaarne, aquarel
Turner, Haarlem vanaf de Spaarne, aquarel
Berglandschap met pas, aquarel
Berglandschap met pas, aquarel

Pas in zijn atelier kwamen de olieverfschilderijen tot stand. Die olieverven waarin hij op wat latere leeftijd woeste wolkenluchten, zinderende zeeën, vurige zonsondergangen en echte branden zo ongelooflijk  expressionistisch weergaf als eerder nog nooit iemand had gedaan. Terwijl het na zijn dood nog heel lang zou duren voor dit weer gebeurde.

Sunset ?c.1830-5 Joseph Mallord William Turner 1775-1851 Accepted by the nation as part of the Turner Bequest 1856 http://www.tate.org.uk/art/work/N01876

Turner08

Natuurlijk maakte hij ook relatief “bravere” schilderijen. Zowel in het begin van zijn carrière als later. Maar zelfs die waren in meerderheid al uitzonderlijk.

George IV at St Giles's, Edinburgh c.1822 Joseph Mallord William Turner 1775-1851 Accepted by the nation as part of the Turner Bequest 1856 http://www.tate.org.uk/art/work/N02857

Turner10

een Venetië schilderij van Turner
een Venetië schilderij van Turner
De prins van Oranje, Willem III, landt bij Torbay, 4 november 1688
De prins van Oranje, Willem III, landt bij Torbay, 4 november 1688

Ik vind het echt verbazingwekkend hoe iemand in die tijd zo on-tijds kon werken. En ook verbazingwekkend is eigenlijk wel dat hij er kopers voor had. Want die moesten daar toch ook voor open staan. Een halve eeuw later kon Vincent van Gogh zijn expressionistische werk aan de straatstenen niet kwijt, terwijl Turner een zeer goed betaald schilder werd.

Nu zijn er dan die twee exposities in Nederland. Met flink wat aquarellen en een kleinere collectie van olieverfschilderijen. Natuurlijk had ik Turner the Great in Londen gezien en wist ik dat deze tentoonstellingen die ervaring nooit zouden kunnen evenaren. Maar ik was wel heel nieuwsgierig naar de aanpak in de Fundatie en het Rijksmuseum Twenthe. Twee musea waar ik nog nooit was geweest. Naar de Fundatie was ik daarbij ook extra nieuwsgierig vanwege de omstreden uitbreiding een paar jaar geleden met een grote blop bovenop het dak. Best interessant, dat moderne ding, een soort misvormd ei, in de eeuwenoude Zwolse binnenstad.

Turner13 DeFundatie, Zwolle Turner14

De door andere musea uitgeleende werken van Turner waren vanzelfsprekend weer helemaal de moeite waard, alhoewel bekende hoogtepunten ontbraken. Wat me enigszins tegenviel was de `verdunning` die werd toegepast. Om de zalen vol te krijgen waren er allerlei andere kunstenaars bijgehaald die òf Turner destijds hadden geïnspireerd òf later geïnspireerd waren geraakt door Turner òf pasten bij de vier elementen water, vuur, aarde en lucht, de toegepaste deelthema’s. Grof verdeeld was 1/3 deel van Turner, de rest van anderen. En van die anderen waren er voor mijn gevoel teveel echt aan de haren bij gesleept. Zo van “die hebben we nog in de eigen collectie en kletsen we met een mooi kunstverhaal wel zogenaamd passend de tentoonstelling in”. Of “daar in dat museum kunnen we nog wat lenen, dan krijgen zij wel iets van ons, goed voor de samenwerking”. Op zich jammer, maar wel begrijpelijk. Hoe dan ook, Turner bleef vanzelfsprekend moeiteloos overeind. Helemaal toen ik zag dat hij zich door de Odyssee van Homerus had laten inspireren.

Odysseus Deriding Polyphemus
Odysseus Deriding Polyphemus

Dat prachtige verhaal waar ik de laatste paar jaar ook mee bezig ben geweest voor een nieuwe uitgave ervan bij mijn galerie in Nice. Dus als je nog de mogelijkheid hebt, ga! En bekijk ooit nog eens de grandioze speelfilm “Mr. Turner”. Tot volgende week.

TOOS  

Gitareske kunst


Kunsthandelaar Ferrero heeft een deel van zijn grote collectie geschonken aan zijn stad Nice. Nou, dat is dan leuk voor Nice zul je misschien denken,maar  moet ik daar verder iets mee? Niet persé natuurlijk. Maar het leuke is wel dat ik daardoor vorige week onverwacht naar een werk met doorgezaagde gitaren stond te kijken .

ferrero1a

Kirke
Kirke

Een kunstwerk van de best redelijk wereldberoemde Niçoise kunstenaar  Arman (1928-2005.) In een nieuw museum in Nice dat aan die collectie van Ferrero is gewijd. En dat terwijl er op dit moment in Venetië ook een kunstwerk met gitaren is te vinden, maar dan van mij. Mijn Kirke die met haar rok van doorgezaagde gitaren en gitaarstukken gewoon lekker staat te staan in de Sala del Portale aan de Campo San Lorenzo.

Toeval? Zeker weten! Maar toch wel een heel frappant toeval waaruit opnieuw blijkt dat in de kunst alles al wel eens een keer is gebeurd. Ook met doorgezaagde gitaren dus. Het is eigenlijk net als kok spelen. Bij voedsel staat je een beperkt aantal ingrediënten ter beschikking, maar daarmee is een ongelooflijk aantal variaties te bedenken.

Nu zit er bij die gitaren van mij wel een verhaal. Zoals eigenlijk altijd bij mijn schilderijen en beelden. Een verhaal dat ik meestal voor mijzelf bewaar. Want kijkers, vind ik, moeten gewoon zonder verhaalbezwangering van mijn kant hun eigen ideeën kunnen vormen. Maar voor die gitaren maak ik hier nu even een uitzondering vanwege dat toeval.

Kirke, ook wel als Circe geschreven, is een tovenares uit de Odyssee van Homerus en woont op het eiland Aeaea. Ze vindt het wel spannend om mannen in beesten te veranderen. Letterlijk dus! Dat gebeurt ook met de scheepsbemanning van onze grote held Odysseus als hun schip na veel omzwervingen bij Aeaea aankomt. Zijn mannen worden veranderd in varkens, overigens wel met behoud van hun verstand. Om een lang verhaal verder kort te maken, onze moedige en slimme Odysseus weet, met een beetje hulp van de god Hermes,  Kirke die betovering ongedaan te laten maken. Maar daarvoor moet hij wel al zijn mannelijke charmes in de strijd gooien. Hij weet haar zo te  bespelen dat ze verliefd op hem wordt en hem zelfs nog kinderen baart. Vandaar dus die rok van doorgezaagde gitaren. Een metafoor voor dat bespelen van Kirke door Odysseus.

Kon ik ook zo’n verhaal bedenken bij die gitaren van Arman toen ik daarvoor stond? Nee, eigenlijk niet. Hij heeft destijds, als kunstenaar in de stroming van het Nouveau Réalisme, gewoon een compositie gemaakt van al die verzaagde gitaaronderdelen en dat was het dan. In die tijd, de jaren 60 en later, hebben heel wat van dit soort werken zijn atelier verlaten om verspreid te raken over de wereld. In zowel musea als particuliere verzamelingen. En zeker dus in die collectie van galerie eigenaar Ferrero die hem vertegenwoordigde. Op weg naar de Promenade des Anglais aan het strand ben ik heel wat keertjes bij Galerie Ferrero langs en soms ook binnengelopen. Met in de etalage en binnenin altijd wel werk van Arman. Of van Yves Klein, César of Niki de Saint Phalle, ook wereldberoemde Franse kunsticonen.

Espace Ferrero
Espace Ferrero

ferrero4 Maar nu is er dan sinds kort de Espace Ferrero met daarin werk van al die kunstenaars. Een gebouw grenzend aan de Cours Saleya. Dat zal veel toeristen weinig zeggen. Maar bij de naam Marché des Fleurs, de Bloemenmarkt, zullen vele ogen wellicht oplichten. Oh, daar! Ja, inderdaad, daar. In een groot pand waar destijds, zoals ik bij een bezoek wel eens heb ervaren, altijd ijverig stadsplanningambtenaren met mapjes onder de arm heen en weer liepen. Nu heerst er de serenere museumsfeer. Al weer een museum erbij dus! Nice begint als culturele hoofdstad van de Côte d’Azur ook een echte museumstad te worden. Naast alle andere aantrekkelijkheden die de stad al heeft.

still uit de Taiwanese video
still uit de Taiwanese video

Dat ervaar ik telkens weer als ik er voor een poosje in mijn atelier neerstrijk. Zoals nu. Even bijkomen van de Venetiaanse vermoeienissen voordat ik over een paar weken opnieuw richting Dogenstad ga. Voor het einde van mijn expositie daar en voor de Biënnale. Want daar heb ik nog maar een klein stukje van kunnen zien. Wel zag ik al de landenbijdrage  van Taiwan. Een video waarin een bepaald muziekinstrument een belangrijke rol speelt. Je mag één keer raden welk. Heel goed, een gitaar! Een opvouwbare nog wel. Toch wel frappant, al die kunstige gitaren. Tot volgende week.

TOOS

Twee “kunstvliegen” in één klap


De rust is weer neergedaald in de natuur rond fort Rammekens. Het vogelgefluit wordt niet meer overstemd door de rockmelodieën van muziekspektakel “O die zee”. Op de binnenplaats van het fort is het uitzicht op de oude muren en kazematten hersteld nu de gigantische partytent is afgebroken. Na alle cateringgeweld kun je nu weer simpel koffie, thee en koek nuttigen bij de “coffeecorner”. Gewoonweg of er niets gebeurd is in de maand augustus.

toegangspoort van fort Rammekens bij Ritthem
toegangspoort van fort Rammekens bij Ritthem

Maar dat is toch niet helemaal waar. Want Staatsbosbeheer, eigenaar en beheerder van het fort, vond het heel interessant als mijn expositie “Odyssee” nog een poos zou blijven. Dus hebben we in goed overleg besloten die tentoonstelling te verlengen tot 15 oktober. In het weekeinde daarna wordt het fort namelijk overstroomd door de soldaten van het 7de Bataljon infanterie van Linie 1815. Die komen daar de klok zo’n 200 jaar terugzetten en Napoleonnetje spelen. En of mijn kunst in die omstandigheden daar nog veilig is? De vraag stellen is eigenlijk al het antwoord geven.

Sirene, één van de werken bij "Odyssee"
Sirene, één van de werken bij “Odyssee”
Cerberus, bewaker van de Griekse Onderwereld
Cerberus, bewaker van de Griekse Onderwereld

Dus is “Odyssee” voorlopig nog te bekijken. Op vrijdag, zaterdag en  zondag van 12-17 uur. Dat is dan de eerste van die “kunstvliegen” uit de titel. Nu de tweede.

Korendijk 56, Middelburg
Korendijk 56, Middelburg

In een vorige blogaflevering schreef ik al over het Feestelijk Open Huis dat ik op zondag 21 september van 11-18 uur organiseer in mijn 18de eeuwse pakhuis aan de Korendijk 56 in Middelburg. Feest vanwege het feit dat ik dit rijksmonument 15 jaar geleden in september kocht en vanwege de mooie getallen 25, 65 en 70 die dit jaar in mijn persoonlijk leven een mooie rol spelen.

Met andere woorden, “Odyssee” in het fort en een grote expositie met feestelijke prijzen bij mij thuis. Daar moet ik wat mee, zo bedacht ik mij. Alweer met Staatsbosbeheer heb ik daarom het volgende voor al mijn kunstvrienden geregeld.

Normaal betaal je toegang voor het fort. Maar als je uiterlijk donderdag 18 september per email aan mij doorgeeft dat je op 21 september graag zowel mijn Feestelijk Open Huis als “Odyssee” in het fort wilt bezoeken, zorg ik dat er die zondag een gratis toegangsbewijs voor het fort klaarligt. Vermeld naam en aantal bezoekers dat meekomt, dan kan ik dat op het toegangsbewijs invullen. Wapper ermee in het fort, lever het in en de toeziende vrijwilligers daar leggen je geen strobreed in de weg. Twee “kunstvliegen” dus in één klap.

Mijn emailadres is toos@toosvanholstein.nl. Tot volgende week.

TOOS.

www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein

Odysseus here, Odysseus there, Odysseus everywhere


toegang van hoofdbastion naar tentoonstelling "Odyssee"
toegang van hoofdbastion naar tentoonstelling “Odyssee”

Hebben we in fort Rammekens “O die zee” en mijn expositie “Odyssee”, hebben ze in Scheveningen in augustus ineens “Oh die zee”. Een audiowandeling door Scheveningen, ook gebaseerd op dat epos van Homerus. Krijg je tijdens die wandeling op je koptelefoon drie van Odysseus’ avonturen te horen. Zeg maar eens dat Homerus niet populair is!

Mijn galeriehouder in Nice, Jean Paul Aureglia van Galerie Quadrige, heeft dat dus haarfijn aangevoeld toen hij begon met een nieuwe uitgave van de Odyssee en mij daar ook bij betrok. Om een vijftal steendrukken te maken als illustratie bij enkele van de vele avonturen van Odysseus. Vier daarvan heb ik al klaar. Gemaakt in het atelier van Rudolf Broulim bij Antwerpen. Ik schreef daarover al eens in dit blog. Maar Rudolf vond dat hij met zijn 68 jaar zijn persen wel eens mocht laten stoppen. Dus stond er, zogezegd, nog één steendruk in de wacht.

met Rudolph Broulim aan het werk in zijn atelier bij Antwerpen
met Rudolph Broulim aan het werk in zijn atelier bij Antwerpen

Nu heb ik goede contacten met het Nederlands Steendrukmuseum in Valkenswaard. Ik draag dat museum een heel warm hart toe. Want onder de inspirerende leiding van directeur Frank van Oortmersen en technische man Cees van Rooij houdt het de steendruktechniek levend  voor een breed publiek. Niet voor niets heb ik een collectie van mijn steendrukken aan het museum geschonken. Ook wordt hun grote steendrukpers nog regelmatig gebruikt om nieuwe litho’s te maken. Daarvoor komt dan steendrukker Gertjan Forrer over uit Amsterdam.

overleg met Gertjan Forrer, Cees van Rooij en Frank van Oortmersen
overleg met Gertjan Forrer, Cees van Rooij en Frank van Oortmersen

Dus toen ik kwam met het voorstel die vijfde Odyssee litho in het museum te drukken, was men gelijk enthousiast. Zeker toen ter sprake kwam dat ik dan gelijk ook mooi een relatiegeschenk voor het museum kon maken. Want met een beetje goeie wil kan dat namelijk op dezelfde steen. Als die steen en bijbehorende soort papier maar groot genoeg zijn.

allemaal blij
allemaal blij

We hebben dus direct een afspraak gemaakt. Voor zaterdag en zondag 27/28 september. Want dan is net op vrijdag 26 september een nieuwe expositie geopend. “DE EERSTE WERELDOORLOG in steendruk”. Wat is nu mooier dan de museumbezoekers in dat eerste openingsweekeinde live het steendrukken mee te laten maken? Met Gertjan Forrer en Toos van Holstein aan het werk.

de grote steendrukmachine in het Steendrukmuseum
de grote steendrukmachine in het Steendrukmuseum

Ik verheug me er op. Alhoewel ’t natuurlijk wel spannend is als er zoveel mensen mee kunnen kijken. Gelukkig ken ik die gigantische steendrukmachine wel aardig. Want in Zwitserland heb ik diverse keren op net zo’n machine kunnen werken. Overigens is dat al weer wat jaartjes geleden. Want ook Ernst Hanke, één van de beste meestersteendrukkers in Europa, heeft zijn machine stopgezet. Digitale technieken nemen de macht over. Maar in Nederland hebben we gelukkig nog dat Steendrukmuseum (http://www.steendrukmuseum.nl) . Zet het weekeinde van 27/28 september maar in je agenda. Tot volgende week.

TOOS

www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein

Daverende “O die zee”


Cerberus, bewaker van de Onderwereld en fort Rammekens
Cerberus, bewaker van de Onderwereld en fort Rammekens

Fort Rammekens bij Ritthem op Walcheren is toch wel een heel bijzondere locatie. Eerst door landvoogdes Margaretha van Hongarije in opdracht van haar broer en Habsburgse keizer Karel V in 1547 gebouwd als bescherming voor de Antwerpse haven. In de 17de eeuw uitvalsbasis voor onze vele handelsschepen. Daarna in 1809 grondig veranderd door Napoleon om ’t de Engelsen moeilijk te maken de monding van de Westerschelde op te varen. Dan in de 20ste eeuw een zeer vredige champignonkwekerij in de donkere, vochtige krochten. En nu het prachtige decor voor een speciale theatervoorstelling en een kunstexpositie. ’t Kan verkeren!

Want gezien alle publiciteit zal ’t waarschijnlijk geen Zeeuw ontgaan zijn dat deze maand het spektakel “O die zee” wordt opgevoerd in het fort. Overigens, ook landelijk heeft deze rockopera ontzettend veel aandacht gekregen. Drie pagina’s in de Cultuurbijlage van de NRC, vier sterren in De Volkskrant, artikelen in tijdschriften, interviews op de radio. Volgens mij hebben Trudi Wams van Theater De Wegwijzer en bedenker van het geheel Huub van der Lubbe, van o.a. popgroep De Dijk, nooit durven dromen van zoveel gratis publiciteit. Maar die is in mijn ogen volstrekt terecht. En als je dan als beeldend kunstenaar tijdens dit alles ook nog je expositie “Odyssee” in het fort hebt mogen inrichten, geeft dat natuurlijk een echte kick.

opening met werk van mij op achtergrond
opening met werk van mij op achtergrond

Vorige week woensdag, bij de première, was het nog even aanpoten om mijn hellehond Cerberus af te krijgen. Maar dat lukte. Dus kon ik met een gerust hart de festiviteiten rond de première meevieren. Een drukte van jewelste onder de grote tent op het middenterrein van het fort. Een opening door de voorzitter van de stichting van Theater De Wegwijzer. Mooie woorden van de Vlissingse locoburgemeester en de Zeeuwse Commissaris van de Koning. Met daarbij op de achtergrond een groot, geprint doek met werk van mij en het waarom van mijn tentoonstelling. Daarna een geweldig verzorgde, Zeeuws getinte catering en de gang over fortmuur, speciaal aangelegde steile stalen trap en houten brug om de tribune te bereiken.

opening 2a

opening 3

opening 4

Een paar dagen eerder had ik al een try-out meegemaakt. Des te interessanter dus om te zien wat er nog was veranderd in de voorstelling. Stond die al als een huis, nu stond ie als een fort. Maar ja, wat wil je. Naast de teksten van Huub van der Lubbe ook nog songteksten van cabaretier en regisseur Tom de Ket. Muziekarrangementen van Robert Jan Stips, toetsenist van popgroep Nits, en ook leider van de rockende begeleidingsband. Muziek gecomponeerd door o.a. George Kooymans van Golden Earring, Frédérique Spigt, Daniël Lohues en Robert Jan Stips zelf. Tevens nog wijze lessen van zangeres Mathilde Santing voor het koor. Kan ’t dan, met toneelspelers/zangers van wie de koppen regelmatig op tv zijn te zien, nog stuk? Nee dus! Ik heb een paar foto’s van de voorstelling er hier doorheen gestrooid. Maar die kunnen absoluut niet weergeven wat je bij dit spektakel allemaal meemaakt.

opening 5 opening 6 opening 7 opening 8

Als je nog kaartjes kunt bemachtigen via www.odiezee.com  heb ik maar één advies: DOEN!! En als toetje is er dan natuurlijk altijd nog mijn “Odyssee”. Tot volgende week.

TOOS

http://www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein

“O die zee” buiten en “Odyssee”binnen fort Rammekens: puntjes op de i


Altijd spannend, die laatste dagen voor een tentoonstellingsopening of de première van een toneelmanifestatie. En nu valt dat nog samen ook.

teksten bevestigen bij de kunstwerken
teksten bevestigen bij de kunstwerken
Circe, de godin en tovenares
Circe, de godin en tovenares

Binnen in het hoofdbastion van fort Rammekens ben ik bezig met de laatste handjes te leggen aan mijn “Odyssee”. Buiten worden nu de try outs gehouden van het muziekspektakel “O die zee” met de muren en de gracht van het fort als decor.

Binnen heb ik teksten bevestigd bij mijn kunstwerken om daarin iets te vertellen over dat Griekse epos van Homerus. Buiten zijn de toneel en songteksten te horen van Huub van der Lubbe, zanger van de legendarische popgroep De Dijk . Moderne teksten gebaseerd op de avonturen van Odysseus duizenden jaren geleden.

Binnen staat al mijn beeld van godin en tovenares Circe. Buiten zag ik bij de try out van afgelopen zaterdag de “O die zee”-aanse interpretatie van die godin.

Binnen ben ik nog bezig met mijn hellehond Cerberus, de bewaker van de Griekse Onderwereld. Buiten zag ik hoe de jonge Zeeuwse held van “O die zee” werd belaagd door een weer heel andere versie van die Cerberus.

bezig met fort-hulp Jacob aan mijn Cerberus
bezig met fort-hulp Jacob aan mijn Cerberus

Binnen in dat donkere bastion met al zijn beperkingen ben ik bezig geweest mijn werken uit te lichten met op de grond staande bouwlampen. Buiten is er veel meer gelegenheid om met grote lichtbatterijen de speelscenes en fortmuren te bespelen.

Mooi om dit allemaal op deze manier me te maken.

Woensdag 6 augustus is de echte première van het grote muziekspektakel. Een homerische rockopera, zoals ’t heet in de aankondigingen. En terecht. Ik zal nu geen tipjes van de sluier gaan oplichten, afgezien van enkele hierbij geplaatste sfeerbeelden.

Rammekens 4

Rammekens 5

Want wie weet veranderen er nog zaken naar aanleiding van de try outs. Ik ben benieuwd hoe dat woensdagavond is. Want ik kan nu mooi vergelijken. Maar één ding weet ik zeker. Dit is een absolute aanrader! Gaat zien hoe in deze maand augustus fort Rammekens wordt gebruikt als fascinerende theaterlocatie. In Zeeland bestaat al een grote traditie op dit gebied bij het Zeeland Nazomerfestival. Maar Theater De Wegwijzer uit Nieuw en Sint Joosland heeft er een nieuwe parel aan toegevoegd. Volgende week ongetwijfeld veel meer hierover. Over de rockopera “O die zee” en mijn expositie “Odyssee”. Tot die volgende week.

TOOS

www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein

Odysseus in de krochten van fort Rammekens


bezig in het hoofdbastion van fort Rammekens
bezig in het hoofdbastion van fort Rammekens

Odysseus beleefde duizenden jaren geleden flink wat heldenavonturen tijdens zijn jaren durende Odyssee. Zo betrad hij onder andere ook de onderwereld. Daar waar de zielen van de doden zich eeuwig verpozen op de Elysese velden of, afhankelijk van hun aardse daden, eeuwig gestraft worden in duistere krochten.

Ik moest hieraan aan denken toen ik afgelopen week begon met het inrichten van mijn expositie rond de Odyssee in de donkere krochten van fort Rammekens. Want zonder verlichting kan het daar behoorlijk onderwerelds overkomen. Maar gelukkig kan ik er vrij in en uit lopen. Net zoals ’t Odysseus lukte die Griekse onderwereld toch weer levend te verlaten.Want één keer binnen ben je er niet zomaar weer uit. In de oude Griekse verhalen hebben de goden dat, als zeldzame uitzondering, maar aan enkelen toegestaan. Maar ja, Odysseus was natuurlijk wel een heel bijzondere held!

gang naar het hoofdbastion
gang naar het hoofdbastion

Maar dit terzijde. Want het belangrijkste voor de komende dagen is dat het me lukt een mooie expositie te realiseren tussen alle andere bedrijvigheid door die ook in en buiten het fort plaatsvindt. Want dat toneel en muziekspektakel “O die zee” vergt natuurlijk gigantisch veel voorbereiding (www.odiezee.com).

Buiten het fort wordt in de gracht gewerkt aan de vlonders waarop gespeeld gaat worden. En op het binnenplein is men bezig aan de decors.

vlonders in de gracht bij het fort
vlonders in de gracht bij het fort
werk aan de decors op het binnenterrein
werk aan de decors op het binnenterrein

In de tussentijd pleeg ik overleg met Jacob over het ophangen en in elkaar zetten van mijn werken. Want Jacob is mijn steun en toeverlaat in het fort. Al in 2011 was hij met zijn handige handen en ideeën van onschatbare waarde bij het inrichten van mijn grote expositie “TOOS” daar. Gelukkig gaat hij pas over een paar maanden met pensioen en kan hij me dus nog één keer van dienst zijn.

overleg met Jacob
overleg met Jacob

In fort Rammekens mag namelijk niet gewoon zomaar alles. Het is een rijksmonument met de daarbij behorende regeltjes. Dat betekent bijvoorbeeld dat je niet gewoonweg ergens een spijker in de oude muren kunt rammen of een gaatje voor een plug mag boren. Foei, foei, pas op!! Wel mag je oude gaten en spijkers die er toch al zitten gebruiken. Hoe die er dan ooit in zijn gekomen? Tja, goeie vraag.

Maar Jacob weet altijd wel een oplossing. Hij is niet voor niets bijna vergroeit met “zijn” fort.

’t Gaat dus vast allemaal goed komen voor het eind van deze maand. Want dan beginnen de try-outs, moet een deel van het fort gebruikt kunnen worden als kleedruimte voor de acteurs en zangers en zal de catering in de startblokken moeten staan. Alle voorwaarden dus voor hectiek in de komende tijd! Tot volgende week.

TOOS

www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein

Was Odysseus in Zeeland?


Stel dat je ergens in een grote Nederlands stad rondloopt en willekeurig een aantal voorbijgangers aanschiet met de vraag “wist u dat de Odyssee van Homerus zich gedeeltelijk in Zeeland afspeelt?” Hoeveel glazige blikken zouden dan je deel worden? Veel, heel veel, vermoed ik zo. Want eerst moet je dan natuurlijk van de Odyssee en Homerus weten en dan ook nog dat het verhaal geplaatst is in en rond de Middellandse Zee. Door het overgrote deel van de klassieke wetenschappers ten minste. Maar er zijn querulanten. En één daarvan is de van oorsprong Zeeuwse econoom Iman Jacob Wilkens.

affiche van "O die zee" van fotograaf Ruden Riemens
affiche van “O die zee” van fotograaf Ruden Riemens

Hoe ik daar nu zo op kom? Heel eenvoudig. De grote held Odysseus met al zijn avonturen uit het Griekse epos “Odyssee” van Homerus is terug in Zeeland. Met een muziektheater-spektakel nog wel. “O die zee”, een voorstelling die in augustus gaat plaatsvinden bij het oudste zeefort van West Europa. Fort Rammekens uit 1547 bij Ritthem aan de monding van de Westerschelde. Eind april schreef ik al hierover in dit blog omdat ik met mijn kunst bij die voorstelling betrokken ben geraakt. In dit spektakel is Odysseus naar het heden getransporteerd en is hij een ronddwalende Zeeuw die op het punt staat om te trouwen. Dit alles is na te lezen op  http://www.odiezee.com/ .

samen met Trudi Warns van theater De Wegwijzer in fort Rammekens
samen met Trudi Warns van theater De Wegwijzer in fort Rammekens

Maar zoals hierboven al gesteld, Odysseus was hier duizenden jaren geleden ook al volgens Wilkens. Hij schreef daarover in 1990 het boek “Waar eens Troje lag”. Want volgens zijn argumenten lag Troje niet in Turkije, maar in Engeland bij Cambridge. Daar werd de slag om Troje gevoerd door Kelten van het vasteland tegen de Kelten van Engeland. En Homerus was een Keltische zanger uit Zeeland, geboren op het eiland St.Joosland. Ook kon Wilkens de tien jaar durende avonturenreis van Odysseus op grond van de geografische gegevens in het verhaal beter koppelen aan de Atlantische Oceaan dan aan de Middellandse Zee (zie kaartje).

Odyssee 3

Hades, aquarel
Hades, aquarel

Dat zijn boek volledig de grond werd ingeboord door de Griekse Oudheid wetenschappers lag natuurlijk voor de hand. Want dit was wel heel erg out of the box denken. Waar of niet waar, dat vind ik voor mijzelf niet echt van belang. Ik houd wel van dit soort eigenzinnige mensen die geheel nieuwe denkrichtingen inslaan. In de kunst is dat ten slotte ook heel belangrijk.

Want stel je voor. Voor mijn galerie in Nice ben ik al bezig met de Odyssee, samen met de Ilias toch twee heel oude pijlers van de Europese beschaving. En daarbij had ik als studie al een aantal aquarellen gemaakt met o.a. de Hades, de Griekse onderwereld, en de godin Kirke als onderwerp. Laat nu Wilkens die Hades situeren aan de zuidkant van Walcheren! Terwijl Circea, daar waar Kirke woont, het huidige Zierikzee is. Prachtig toch!

Odysseus en de Sirenen, aquarel
Odysseus en de Sirenen, aquarel

Eigenlijk zou ik nog veel meer in de details willen duiken in dit stukje. Maar dat bewaar ik wel voor volgende keren. Wel heel leuk om te vermelden is dat mijn buurman aan de Korendijk in Middelburg, de bekende Zeeuwse fotograaf Ruden Riemens, de affiche voor de voorstelling heeft gemaakt (zie bovenaan). Met daarop Odysseus vastgebonden aan de scheepsmast om de betoverende zang van de Sirenen te weerstaan. Terwijl ik een poos geleden al een aquarel had gemaakt met zo’n Sirene op de voorgrond en Odysseus aan die mast op de achtergrond. Hoe mooi lopen sommige lijnen! Tot volgende week.

TOOS

http://www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein

Terug naar Fort Rammekens


Toegangspoort naar fort Rammekens
Toegangspoort naar fort Rammekens

Toeval bestaat. Net zoals de beroemde roman “Terug naar Oegstgeest” van Jan Wolkers. Een boek dat gedurende tientallen jaren te vinden was op de Nederlandse literatuurlijsten bij scholieren van Havo en VWO. Met “Terug naar Fort Rammekens” heb ik die boektitel maar even misbruikt in combinatie met dat toeval. Want hoe zit dat?

Nou, twee dingen, zoals oud-premier Joop den Uijl dat vroeger placht te zeggen.

Ten eerste. Voor mijn galerie Quadrige in Nice heb ik meegedaan met het illustreren van een nieuwe uitgave van de Ilias van Homerus. De voor de hand liggende volgende stap in dat project was natuurlijk de Odyssee, dat andere meesterwerk van de oude Griek. Die uitgave, ook weer als een zogenaamd livre d’art in zeer beperkte oplage, verschijnt volgend jaar. Met daaromheen exposities van de kunstenaars die de illustraties hebben gemaakt. Daarbij dus mijn persoontje. En dat persoontje is dan natuurlijk al aan het vooruit denken voor die tentoonstelling.

Daar kwam een paar maanden geleden plotsklaps interessant nieuws bij. Theater de Wegwijzer in het bij Middelburg gelegen Nieuw- en Sint Joosland gaat voor de maand augustus een grote theater/muziekvoorstelling “O die zee” opzetten. Een prachtige woordspeling natuurlijk op de Odyssee.’t Wordt een voorstelling die daar gedeeltelijk op is gebaseerd op een wel heel speciale locatie. Het recent gerestaureerde Fort Rammekens bij Ritthem.

Hé, had ik daar in 2011 niet de laatste grote solotentoonstelling voordat die restauratie begon? Allemaal elementen dus die een kruisbestuiving tussen dat project “O die zee” en mijn kunst voor de hand liggend maakten.

Hoofdbastion bij expositie "TOOS" in 2011
Hoofdbastion bij expositie “TOOS” in 2011

Vandaar dat ik recent terug was in Fort Rammekens. Samen met Trudi Warns van dat theater De Wegwijzer. Want er moesten plannen worden gesmeed. Uitkomst? Ik ga in ieder geval het hoofdbastion van het fort “aankleden” met mijn kunst. Kunst gebaseerd op de ideeën rond de Odyssee die ik toch al aan het ontwikkelen was vanwege die expositie volgend jaar in Nice.

Samen met Trudi Warns in hoofdbastion
Samen met Trudi Warns in hoofdbastion

Zeg dus maar eens dat toeval niet bestaat! Mooi is natuurlijk dat ik de ruimten van het hoofdbastion en de vele andere krochten in het fort al heel goed ken vanwege mijn tentoonstelling “TOOS” daar in 2011. Kijk maar eens naar de video van die expositie.

Zoals gewoonlijk staat die ook op YouTube http://youtu.be/b7-GT6c-wJk.  Net zoals nog een paar andere filmpjes over de voorbereidingen http://youtu.be/0iESmF2upvU en de opening  http://youtu.be/cHl39lNiNUM  van “TOOS“.

Rammekens 4

En wat maakt dit alles nog frappanter? Vanwege mijn activiteiten destijds in het fort begon ik dit blog onder de naam “TOOS in fort Rammekens”. Nu, in “TOOS& ART”, zal de komende tijd het fort vast wel opnieuw regelmatig opduiken in combinatie met “O die zee”. Tot volgende week.

TOOS

http://www.toosvanholstein.nl

http://www.toos.biz/

YouTube http://bit.ly/ij4Pag

Facebook http://www.facebook.com/TOOSvanholstein

Zacht als steen


01 steendruk

02 steendruk Senefelder wist wel wat ie deed, zo rond 1800, toen hij bezig was zijn uitvinding van het steendrukken te ontwikkelen. Graniet, dat was ’t niet, te hard. Had hij even mazzel dat bij hem in Beieren de Solnhofer kalksteen ruim voorradig was.  Daarop kon je met inkt tekenen en het oppervlak was makkelijk weg te schuren. Zacht als steen dus. En daarvan maak ik op het moment gebruik. In het steendrukatelier van Rudolf Broulim in Ekeren bij Antwerpen. Daar ga ik een paar duizend jaar terug in de tijd om een paar jaar vooruit te kunnen werken. Cryptisch taalgebruik? Oké, ik leg ’t uit.

Rudolf is van een uitstervend soort.  De soort “meestersteendrukker”. Binnen die soort zijn alle kneepjes en geheimen van het steendrukvak bekend. Maar steendrukken is uit, zodat de op leeftijd komende meesters er de brui aan geven en er nauwelijks nieuwe voor in de plaats komen. Zo gaat Rudolf eindelijk met pensioen en bij wie moet ik dan mijn litho’s gaan maken? Om dat probleem voor te zijn, ben ik al vast aan de gang gegaan met een serie die waarschijnlijk pas in de openbaarheid zal komen in 2015. Vandaar dus dat vooruit werken voor een paar jaar. Overigens, ik ben nu pas aan de gang met de eerste stappen voor de eerste drukgang.  Er zullen nog heel wat volgen.

03 steendruk

En die paar duizend jaar terug? Dat is de schuld van Jean Paul Aureglia, eigenaar van galerie Qvadrige/drukkerij La Diane Française in Nice. Geen onbekende voor de lezers van dit blog, net zo min als Rudolf Broulim trouwens. Met Jean Paul heb ik al aan diverse van zijn bijzondere projecten meegedaan. Gelimiteerde oplagen van iconen uit de wereldliteratuur als de Divina Commedia van Dante en de Ilias van Homerus. Geïllustreerd met originele kunst in de vorm van steendrukken, zeefdrukken, etsen en houtsneden.

Nu heeft Jean Paul een nieuw project op stapel staan. De Odyssee van Homerus. In feite het vervolg op de Ilias. Verhaalt die alles rond de strijd om Troje, in de Odyssee worden de avonturen van Odysseus beschreven als hij probeert na de verovering van Troje weer op huis aan te gaan. Daarbij wordt hij door sommige goden heftig tegengewerkt, door andere juist geholpen. Kijk, die Grieken houden nu dan wel hun handje op, maar in het verleden hebben ze ons ook heel wat nagelaten waaraan we nog steeds inspiratie ontlenen. Ik wel in ieder geval, omdat Jean Paul me heeft gevraagd ook weer aan deze nieuwe uitgave deel te nemen. Een editie dus die pas over een paar jaar het licht zal zien. Maar in de tussentijd zal ik er vast nog wel eens over berichten. Zoals nu. Tot volgende week.

04 steendruk

TOOS

www.toosvanholstein.nl

www.toos.biz

YouTube  http://bit.ly/ij4Pag

Herakles, er is geen betere!


 ‘Alle lof en hulde voor Jason en Theseus, maar mijn zoon Herakles zal een voorbeeld zijn voor mensen en goden, als de grootste held aller tijden’. Dat zal maar over je worden gezegd door je vader. Maar ja, die vader is dan natuurlijk wel Zeus, de Griekse oppergod, die Herakles heeft verwekt bij een aardse vrouw.

Een wat verwarrende inleiding misschien? En wat heb ik met die Griekse mythologie? Lees verder! Afgelopen zaterdag dompelde ik mij van 11 uur ’s morgens tot 10 uur ‘s avonds onder in de fascinerende wereld van toneelgroep De Appel in Den Haag. In het verleden al zag ik hun marathonvoorstellingen “Tantalus” en”Odysseus”. En die ervaringen ben ik nooit vergeten! Vandaar dat hun nieuwe marathonstuk “Herakles” over diens bovenmenselijke heldendaden bovenaan mijn verlanglijstje stond. Opnieuw die wereld van de Griekse mythologie met al haar verwevingen tussen de goden en mensenwereld. Opnieuw liefde, geweld, bloed, oorlog, heldendom, goed en kwaad. Er is in de echte wereld de afgelopen paar duizend jaar weinig veranderd.

Voor mij was ‘t des te interessanter omdat ik een paar jaar intensief bezig ben geweest met de “Ilias” van die goeie ouwe Homerus. Dat oude epos met het verhaal over de strijd rond Troje. Mijn galeriehouder in Nice, Jean Paul Aureglia, geeft namelijk die Ilias opnieuw uit in zeer beperkte oplage met daarin kunstwerken van 21 kunstenaars. Ik heb voor dit livre d´art vier steendrukken gemaakt waarvan er één hierboven is afgebeeld. Bloed, ellende, verdriet, dood, de goden, dat zit er allemaal in. Net zoals in één van de bijgevoegde foto’s van “Herakles”. Gemaakt door fotograaf Leo van Velzen en door De Appel vrij beschikbaar gesteld!

Ik hoefde dus niet zelf stiekem wat plaatjes te schieten. Zo kon ik volop genieten van geweldig toneelspel  met decors en ensceneringen om te zoenen. Stuk voor stuk eigenlijk schilderijen met de kleuren, kleding en compositie. Echt weer zo’n beleving die me altijd bij zal blijven. Een aanrader voor elke toneel en kunstenliefhebber!! En ze geven vanwege het grote succes ook nog een aantal extra voorstellingen in het nieuwe seizoen. Trouwens, in Nice ga ik ook meewerken aan een nieuw kunstboek van Homerus´ Odysseus. Tot volgende week.

TOOS

www.toos.biz

www.toosvanholstein.nl

YouTube  TOOSvanholstein