Tagarchief: renaissance

Klank en kleur bij Kunstroute Middelburg komende zondag


Al weer heel wat jaren kun je op de 1ste zondag van april in Middelburg zowel ogen als oren laven aan kleurklank en klankkleur. Want dan staat ‘Van Klassiek tot Populair’ op het program bij onze onvolprezen Kunst en Cultuurroute. Bands, ensembles en eenlingen  zetten die dag met zowel klassieke als populaire muziek hun beste muziekbeentjes voor op diverse locaties.

een optreden in mijn atelier een paar jaar geleden van Anoushka Koppelaar en Huibert-Jan Vader

Ook al jaren stel ik daarvoor graag mijn atelier aan de Korendijk 56 beschikbaar. Die ruimte met z’n prachtige houten pakhuisbalken leent zich daar prima voor. Muzikanten loven de akoestiek en bezoekers vinden altijd voldoende plek. Alhoewel? Eén keer liep dat bijna fout. De optredende band kwam voorrijden met een bus zodanig vol geluidsapparatuur dat ze er een heel podium in de Amsterdamse Arena mee hadden kunnen vullen. Versterkers, woofers, regelkasten, microfoons, een gigantische hoeveelheid kabels, een hele slagwerkfabriek, een verzameling toetsenborden, echt niet te geloven. Er had daardoor geen bezoeker meer naar binnen gekund. Niet echt handig. Dat moest dus duidelijk een onsje minder worden.

Natuurlijk kwam alles uiteindelijk wel voor elkaar en konden de muzikanten, hun meegereisde groupies en de routebezoekers zich helemaal de pan uit swingen. Maar zelfs met hun veel kleinere opstelling brachten de voortgebrachte geluidstrillingen bijkans het water in de Kinderdijkgracht aan het golven en konden de buren aan de overkant ervan gewild of ongewild meedeinen.

Echt heel anders dan die keer dat er een jonge vrouw binnenkwam met een kleine harp onder de arm. Dat was ’t dan! Maar er volgde wel een heerlijk optreden. Een program van zowel poëtische, intieme als humoristische liedjes met een stem die daar perfect bijpaste.

Voor mijzelf is ’t altijd weer een verrassing wat ik te horen ga krijgen. Want met de organisatie heb ik geen bemoeien, ik zie wel wie ik krijg toegewezen. Maar één keer wist ik al dat er saxofoons aan zaten te komen. Juist mijn lievelingsinstrument. Vandaar dat ik een ‘saxofoonschilderij’ van mij had opgehangen. Laat nou de expressieve speelster die erbij kwam te staan regelmatig dezelfde houding aannemen als de speler op dat doek! Complimentje voor mezelf, vond ik. Die houding had ik dus goed getroffen.

Diezelfde middag kwam er ook nog een heel ander muziekgezelschap op bezoek. Een klezmer band die nu landelijk bekend is.

En verder in al die jaren? Een groep muzikanten met nu een eigen zaaltje in Amsterdam. Ook Middelburgers die op behoorlijk professioneel niveau gewoon lekker voor hun plezier kwamen spelen. Of jonge mensen opgebouwd uit muziekgenen, nog studerend aan een conservatorium of de  Zeeuwse Muziekschool.

Dit keer komt blokfluitensemble Alma del Core langs. Ik ben weer benieuwd. Vier vrouwen die op diverse soorten blokfluiten, van klein tot groot, muziek brengen met renaissance en barokinvloeden tot aan tango’s en Ierse folk toe. Spannend! Iedereen is welkom.

blokfluitensemble Alma del Core

Het hele schema van ‘ Van Klassiek tot Populair’ staat op https://www.kunstroutemiddelburg.nl/. Onze site die door routevrijwilliger en  professionele websitebouwer Sabine de Jong recent prachtig opnieuw vorm is gegeven. Petje af! Wat zou de kunstroute zijn zonder alle vrijwilligers die op de achtergrond meewerken. De vraag stellen, is al het antwoord geven zoals dat dan heet. Tot volgende week.

TOOS

Het Kunstdiner


Herman Koch schreef een aantal jaren geleden het spannende ‘Het diner’. Een en al succes, dat boek. En niet alleen in Nederland. Veel vertalingen volgden en er werd zelfs een film van gemaakt. Of ik nu met die titel ‘Het Kunstdiner’ van hierboven iets dergelijks nastreef? Nee hoor, niks geen mishandeling, niks geen misdaad, niks geen kuiperijgedoe. Dat kunstdiner is gewoon wat het zegt, een diner te midden van kunst.  Mijn kunst wel te verstaan. Het speelde zich vorige week af. In Middelburg in Sjakie’s Galerie  in Sjakie’s Chocolademuseum in Huis ‘s- Hertogenbosch aan de Vlasmarkt 52. Onder het plafond hieronder. ’t Kon slechter!

Een paar weken geleden heb ik er al iets over gemeld vanwege een tentoonstelling van mij daar. Grote drijfveer achter galerie en museum, Richard Jansen, organiseert bij een expositie altijd zo’n kunstdiner waarbij de kunstenaar aanwezig is en waarvoor liefhebbers kunnen inschrijven. Nu was ik dus aan de beurt om het middelpunt te zijn. Op 14 februari. Dat is dus tegenwoordig Valentijnsdag. Een verschijnsel waarvan ik vroeger het bestaan niet eens kende, maar dat er door de commercie de laatste decennia van alle kanten ingeramd wordt. Waag ’t eens om niets aan Valentijnsdag te doen. Ik stel me zo voor dat bij de hemelpoort één van de eerst vragen van Petrus tegenwoordig is of je ooit wel eens iets aan die dag hebt gedaan. Wie weet zou ’t dan kunnen dat hij zijn sleutel gewoon op zak houdt. Maar ik kan nu in ieder geval melden dat ik op die dag wel eens een kunstdiner heb gehad voor geïnteresseerden. Hier een paar foto’s van deze geanimeerde bijeenkomst.

dav

Ik had Richard gevraagd of hij kon zorgen voor een vegetarisch Indiaas menu. Nou, dat was dus geen probleem met zijn horeca -achtergrond vanuit het leven voordat hij startte met Sjakie’s Chocolademuseum. Maar het toetje,dat ging echt niet Indiaas worden. Want Richard moest natuurlijk wel de naam van het museum hooghouden. Ik moest maar rekenen op iets zaligs met chocola. En ook moest ik er rekening mee houden dat ik geacht werd na het hoofdgerecht eerst een en ander over mijn kunst te vertellen en op vragen in te gaan. Voor mij dus weer geen probleem!

Na het toetje wachtte trouwens nog een extra verrassing: een bezoek aan de belvedère van Huis ‘s-Hertogenbosch. Een torentje zoals er nog maar één is in heel Middelburg. Een torentje met geschiedenis. Want eeuwen geleden bedoeld om vanuit het koopmanshuis de Westerschelde en het toen nog bestaande toegangskanaal naar Middelburg in de gaten te houden. Bij het spotten van een arriverend VOC-schip werd met afgesproken vlagsignalen gelijk doorgegeven welke lading er aan boord was. Dan kon in Middelburg direct met de handel daarin worden gestart. Nu hadden we in de donkere februarinacht een prachtig uitzicht op de verlichte Renaissancetoren van het stadhuis. Een mooie afsluiting van een heerlijk en geanimeerd kunstdiner.

Tot volgende week.

TOOS

Hoe vrouwen weer terugkeren in de kunstgeschiedenis I


Museum voor Schone Kunsten in Gent

Afgelopen week was ik in Gent. Die roemrijke historische stad in wat ooit de Zuidelijke Nederlanden werd genoemd. Ben je daar wel eens in het Gentse Museum voor Schone Kunsten geweest? Misschien. Nog een paar andere vragen. Ken je het Holland Côte d’Azur Magazine?  Vermoedelijk niet. En de namen Sofonisba Anguissola, Lavinia Fontana, Artemisia Gentileschi? Heel, heel misschien die laatste, maar de eerste twee? Of het 20e eeuwse standaardwerk over kunst ‘Eeuwige schoonheid’ van Gombrich? Laat maar!

in een zaal met linksachter twee werken van Jeroen Bosch
een zaal van ‘De dames van de Barok’

Wat dat alles met elkaar verbindt? De expositie ‘De dames van de Barok’ in dat Gentse museum. Ik moest daar namelijk voor mijn goeie fatsoen absoluut heen vanwege dat Magazine, het 3-maandelijkse tijdschrift van De Nederlandse Club aan de Côte d’Azur.

Zeven jaar lang schreef ik daarin Kunststukjes. Over kunst dus. Zoals in 2005 over Sofonisba Anguissola(1532-1625), Lavinia Fontana (1552-1614) en Artemisia Gentileschi (1593-1652). Daar heb je die namen.Want met hen en ook andere vrouwen is geschiedkundig heel wat aan de hand. Of beter gezegd, er was kunstgeschiedkundig helemaal niks mee aan de hand. Ze bestonden namelijk stomweg niet meer. In dat standaardwerk van Gombrich, verplichte studiekost in mijn kunstacademietijd, kwam gewoon geen vrouwelijke kunstenaar voor. Geen enkele. Niente, nada, nichts! In geen enkele eeuw. Net zoals ook in een ander standaardwerk. ‘Wereldgeschiedenis van de kunst’ van H.W.Janson dat vooral in de USA universitair wordt gebruikt. Hoezo wereldgeschiedenis?

Waren er in al die eeuwen dan helemaal geen bekende  vrouwelijke kunstenaars? Forget it, natuurlijk wel. De Italiaanse Giorgio Vasari, feitelijk de oervader van de kunstgeschiedenis, schreef in 1568 het legendarische ‘Le Vite’. Met levensbeschrijvingen van beroemde kunstenaars  uit zijn tijd. En wie stond daarin? Ene Sofonisba Anguissola.

schilderijen van Sofonisba Anguissola op de expositie
de tekening uit het dagboek van Anthony van Dijck

Tijdens haar kunstenaarsleven als La Grande Donna delle Pittura (de Grote Dame van de Schilderkunst) al zo beroemd dat onze 17e eeuwse Antwerpse schilder Anthony van Dijck haar tijdens een reis door Italië in 1624 nog bezocht. In zijn dagboek van toen heeft hij zelfs een hele pagina aan haar gewijd. Met een tekening erbij! Ook maakte hij nog een olieverfportret van haar.

Maar begin 20e eeuw? Sofonisba had blijkbaar nooit bestaan. Net als andere in de 16e, 17e en 18e eeuw beroemde vrouwen in de kunst. Want door mannen geheel weggeschreven in de loop van de 19de eeuw. Vrouwelijke grote kunstenaars? In hun mannelijke psyche kon dat niet!  Gewoon weg ermee. Klinkt dat misschien gechargeerd? Mogelijk, maar ’t is wel de harde waarheid. Pas in een herziene 5e druk van het universitaire boek van Janson wordt in 1990 voor het eerst weer aandacht aan vrouwelijke kunstenaars gegeven. En nu is er in de kunst en museumwereld gelukkig een duidelijke beweging gaande waarin die ‘vergeten’ vrouwen uit voorgaande eeuwen eindelijk weer de aandacht krijgen die ze verdienen. Zoals in Gent bij die expositie ‘De dames van de Barok’.

Sofonisba Anguissola, Zelfportret met haar twee zuster en een dienster bij het schaakspel
Lavinia Fontana, Zelfportret
Lavinia Fontana, Minerva dressing, het eerst bekende naaktportret geschilderd door een vrouw

Daar hingen nu schilderijen in het echt waarvan ik destijds alleen de plaatjes kende toen ik voor het Magazine mijn Kunststukjes schreef. Geweldig om die nu in werkelijkheid te zien. En geweldig ook dat ze in Gent die werken uit allerlei museale en particuliere verzamelhoeken hebben kunnen lospeuteren. Zoals ook die van Artemisia Gentileschi.

Artemisia Gentileschi, Maria Magdalena
Artemisia Gentileschi, De onthoofding van Holofernes door Judith (met zijn hoofd in de mand gedragen door haar dienster)
bij een schilderij van de Gentse caravaggist Jan Janssens (1590-1650)

Echt een kunstheldin van mij en, in mijn ogen, één van de beste caravaggisten. Die navolgers van de onnavolgbare Caravaggio (1573-1610) die tijdens zijn korte leven een geheel nieuwe schildertrend inzette. Een trend die nu heel goed in het Centraal Museum van Utrecht is te bekijken. Bij de tentoonstelling ‘Utrecht, Caravaggio en Europa’. Daar ga ik dus beslist ook heen. Met vast ook een schrijfsel daarover hier. En reken ook maar op meer stukjes over de vrouwen die nu eindelijk aan het terugkeren zijn in de kunstgeschiedenis. Dankzij de inzet van vele onderzoeksters die daar sinds de jaren 70 hun feministische schouders onder hebben gezet.  Mooi toch dat die nu de mannen kunnen helpen de kunstgeschiedenis te herschrijven? Niet dus HIStory maar HERstory. Tot volgende week.

TOOS

Een Haarlemse Leonardo da Vinci: groots in klein en groot


het Teylers Museum in Haarlem aan de Spaarne

Tegenwoordig schijn je zonder bucket list geen noemenswaardig bestaan meer te kunnen hebben. Zo van ‘wat heb jij nog op je bucket list staan?’ Een raar woord, dat bucket list. Hoezo bucket? Dat is toch een emmer? Een emmerlijst! Nou, gooi maar in mijn emmer!Dan blijf ik toch liever bij dat goeie Nederlandse verlanglijstje. En op mijn lijstje staat al heel lang ‘Milaan’. Toch komt ’t er op de een of andere manier maar niet van. Van een bezoek aan de wereldberoemde kathedraal daar. Of aan de musea met kunstschatten uit de roemrijke renaissancetijd. Een tijd waarin Milaan en Florence elkaar letterlijk en figuurlijk de tent uitvochten op kunst en oorlogsgebied .

kaart van Milaan in de Renaissancetijd

Óf, en dat staat echt bovenaan, Leonardo da Vinci’s muurschildering van Het Laatste Avondmaal. In het Santa Maria delle Grazie klooster. Gelijk bij het ontstaan in de jaren 1495 tot 1498 al beschouwd als een  kunstwonder van de bovenste orde. De expressiviteit in gezichtsuitdrukkingen en lichaamshoudingen die Leonardo in Jezus en zijn apostelen aanbracht, was volstrekt revolutionair. Toen al moest iedereen het zien en ook nu nog is het een trekpleister van jewelste. Ondanks de, achteraf gezien, verkeerde materialen die de experimenteel ingestelde Leonardo gebruikte waardoor al heel snel verval optrad. En ondanks alle vele en foute restauraties die er daarna overheen zijn gegaan.

Het Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci in het Santa Maria delle Grazie

Gelukkig heb ik nu die Milaanschade op mijn verlanglijst ietwat kunnen bijwerken. Nog wel heel dichtbij ook. In Haarlem namelijk. In het Teylers Museum. Want daar hangt nu in een aparte zaal een waarheidsgetrouwe replica van dat Laatste Avondmaal op de ware grootte van 4,40 bij 8,80 meter.

kopie van Het Laatste Avondmaal in Teylers Museum
detail

 Wel in combinatie met, in andere zalen, veel tekeningen van Leonardo die soms het formaat van een beetje overmaatse postzegel nauwelijks te boven gaan. De naam van die expositie? ‘Leonardo da Vinci’. Daar is vast heel heftig over gebreinstormd. Maar dat doet niets af aan een voor Nederland absoluut unieke tentoonstelling. Zoveel werk van die wereldberoemde homo universalis is er volgens mij nog nooit in ons land te zien geweest.

Leonardo da Vinci: kunstenaar, wetenschapper, ingenieur, lopende encyclopedie en al eeuwenlang een onuitputtelijke bron voor speculatief nieuws en mysteries. Is die ‘Salvator Mundi’ die vorig jaar voor $450.000.000 naar Abu Dhabi verdween nou echt wel door hem zelf geschilderd? Eigenlijk best grappig dat zo’n volstrekt christelijk schilderij nu goede sier moet maken in een nieuw museum in een islamitisch land. En heeft Leonardo zelf nog meegeschilderd aan een kopie van Het Laatste Avondmaal die na wat rondzwervingen rond 1545 terecht kwam in de abdij van het Belgische Tongerlo? Een behoorlijk exacte kopie waarvan nu een fotografische kopie in Haarlem hangt tegenover die kopie van het werkelijke werk uit Milaan. Het copyright is hopelijk allemaal goed geregeld.

kopie in Haarlem van de kopie van Het Laatste Avondmaal in de abdij van Tongerlo

Da Vinci hoeft in de kunstenaarshemel blijkbaar maar met zijn ogen te knipperen of ’t wordt in de aardse pers breed uitgemeten. Zijn Mona Lisa? Er wordt nog steeds wat nieuws bij bedacht. Of zijn verloren gewaande fresco ‘De Slag van  van Anghiari’? Heeft ie dat nou echt wel gemaakt?  Of zit het in het Palazzo Vecchio van Florence verborgen achter een muur met daarop een fresco van Giorgio Vasari (1511-1574)?Allemaal prachtige, andere verhalen.

zaaloverzicht van de tekeningen van Leonardo in het Teylers

Ik zou maar gewoon naar het Teylers Museum gaan. Voor reële ‘da Vinci’s’. Met als kern de vele tekeningen die hij maakte van krijgerskoppen, volkse types, misvormde tronies en mooie vrouwen. Levensechte gezichten naast karikaturen die in de Muppetshow niet zouden hebben misstaan.

Koppen die, zo blijkt in Haarlem, ook inspiratie opleverden voor talloze andere kunstenaars. Zowel nog tijdens als na da Vinci’s leven. En terecht. Want zoals hij kon tekenen? Hoe hij met maar een paar harde of zachte pen en krijtlijntjes ogenschijnlijk achteloos geweldige accenten kon creëren? Een heel groot kunstenaar die niet voor niets nog steeds fascineert. Tot volgende week.

de wetenschapszaal van het Teylers vroeger en nu

TOOS

Cultuur en Kunst, buon appetito!


“Italië, het land waar je bij wijze van spreken op elke straathoek wordt geconfronteerd met hun cultuur uit het middeleeuwse en nog veel verdere verleden.” Een eigen citaat uit mijn blog van een paar weken geleden. En goed voor recycling nu ik nog wat Italiaans kunststof bij elkaar veeg in een soortement afsluitend tekstueel fotoverslag. Praatjes bij plaatjes dus. Want in die streken mooie foto’s schieten?  Geen probleem. Wat is er bijvoorbeeld Italiaanser dan onderstaande foto?

Een middeleeuws straatje in een plaats met de prachtige naam Buonconvento met daarin ‘de Roomse Kerk’ centraal. De kerk die, zeer voorzichtig uitgedrukt, via nogal eens aanvechtbare methoden puissant rijk werd in de loop der eeuwen. Met als gevolg , hoe je dat dan ook beoordeelt, heel veel prachtige kunst, wonderbare  architectuur en aangename pleinen. Zoals hiernaast in Pienza.

Ooit een eenvoudig dorp, maar in de 15e eeuw monumentaal uitgebouwd door ene Paus Pius II. Alleen vanwege het simpele feit dat hij daar was geboren.  Pienza verdiende daardoor wel een behoorlijke update, vond ie. En ’t mocht ook nog wat kosten. Groots denken of grootheidswaanzin? Nu kun je er in ieder geval toeristisch heel goed vertoeven. Een plek om in zonnige stilte even weg te mijmeren en de omringende ambiance in gedachten te vergelijken met de volstrekt scheefgegroeide toeristenkermis van Pisa. Mijn God, wat is dat een zooi geworden!

 Omdat we er onderweg toch langsreden, stelde levensgezel voor om nog  wat oude herinneringen op te halen op de Piazza dei Miracoli. Daar waar die toren nogal scheef hangt. Dat hadden we dus niet moeten doen. Mooie herinneringen werden er instantaan bezoedeld door gigantische horden aan toeristen. Die ook nog, om er zichtbaar bovenuit uit te komen, overal op paaltjes klommen voor de ULTIEME foto. ‘Kijk eens hoe ik die scheve toren van Pisa sta tegen te houden!’ Duizenden keren per dag. En de rest interesseert ze geen moer. We zijn er weg gevlucht.

Nee, geef me dan maar de relatieve rust op het plein bij de kathedraal van Lucca. Ook al weer zo’n heerlijke middeleeuwse stad. En in 1858 de geboorteplaats van Puccini, de beroemde operacomponist. ’t Is maar dat je het weet!

Echt weer zo’n piazza met een wit-zwarte gothische kathedraal waar ze in Italië het patent op hebben. Heerlijk om daar een terrasje te pakken. Net zoals in Volterra waar de wit-zwarte muur van de kathedraal een perfecte achtergrond vormt voor hedendaagse kunst.

Een stad vol kunst trouwens.  In allerlei uitingen.

Rosso Fiorentino, Kruisafname

Vooral het schilderij op de laatste foto was een echte surprise. Want wist ik veel dat deze beroemde ‘Kruisafname’ (1521) door Rosso Fiorentino in de ‘Pinacoteca e Museo Civico’ van Volterra hing! Het werk wordt in de kunstgeschiedenis beschouwd als het begin van het zogenaamde Maniërisme. Eigenlijk het vervolg op de schildersstijl in de Renaissance. Het plaatje kende ik natuurlijk uit de boeken maar nu stond ik er onverwacht in levende lijve voor. Net zoals even later voor een prachtige ‘Annunciatie’ van Lucca Signorelli (1445-1523).

Luca Signorelli, Annunciatie

Die kunstenaar liep daarna als een rode draad door de reis. Want in Orvieto kwam ik ‘m weer tegen in de kathedraal. Met prachtige fresco’s. Een aantal weken geleden schreef ik al daarover. Maar toen bleek ie ook nog te hangen in de Palazzi Papali naast de kathedraal.

Luca Signorelli, Maria Magdalena

Met een ‘Maria Magdalena’, één van de belangrijkste heiligen in de katholieke kerk. En indirect trouwens nog een hoofdpersoon in ‘De DaVinci Code’. Dat wereldwijd bekende boek van Dan Brown. Die Signorelli kon trouwens best een aardig potje schilderen, vind je niet?

Ook in dat Orvieto was de kunst weer niet weg te slaan van de straathoeken.

Wat te denken van deze beelden die ik al dwalend tegenkwam in een niet meer als zodanig gebruikte middeleeuwse kerk?

Of van de fresco overblijfselen waarop ik weer ergens anders stuitte?

Logisch toch dat ze in Italië niet alles kunnen restaureren en keurig bewaren? Er is gewoon te veel.

Tot volgende week.

TOOS

Er is niet aan te ontkomen, aan die Grieken en Italianen


In deze globaliserende tijden heerst toch nog wel eens het gevoel dat we die Grieken en Italianen beter kwijt dan rijk kunnen zijn. Hoe kort is ´t nog maar geleden dat Grexit ineens een nieuw woord werd voor de dictionaire? Terwijl een paar weken geleden vanwege Italiaans politieke toestanden het begrip Quitalia in de media verscheen. Raar eigenlijk als je bedenkt dat we in onze Westerse beschaving behoorlijk wat te danken hebben aan de oude Grieken en Romeinen. Om van iets recentere Italianen als schrijver Dante Alighieri (1265-1321) en beroemde Renaissance kunstenaars als Leonardo da Vinci en Michelangelo maar niet eens te spreken. “Het kan verkeren”, zoals de lijfspreuk luidde van onze 17de eeuwse Nederlandse dichter en toneelschrijver Bredero. En dat vind ik in dit geval toch eigenlijk een geval van jammer.

Dante op een fresco in de kathedraal van Orvieto

Want, ´t zal niet onbekend zijn, ik heb ten slotte goeie banden met de oude Homerus en zijn Ilias en Odyssee. Net zoals met Dante en z´n Divina Commedia. Boeken die ik, samen met andere kunstenaars, heb helpen illustreren. En schrijvers die heel veel anderen hebben geïnspireerd waardoor je ze om de haverklap tegenkomt in de kunst. Zeker in een land als Italië. Daar waar je bij wijze van spreken op elke straathoek wordt geconfronteerd met hun cultuur uit het middeleeuwse en nog veel verdere verleden. Zoals ik recent weer eens opnieuw ervoer. Want wie figureerde er in de fresco´s in de kathedraal van Orvieto die ik een paar weken geleden beschreef? Dante natuurlijk!

Nogmaals Dante in de kathedraal, nu op zijn tocht door de Hel in de Divina Commedia

En van wie zag ik enkele dagen daarvoor de invloed op eeuwenoude Etruskische urnen? Van Homerus!

het Etruskisch museum in Volterra

Ik liep toen rond in het Museo Etrusco Guarnacci in Volterra. Eén van de oudste steden van Italië, midden in het gebied waar de Etrusken heersten voordat de Romeinen er de macht overnamen. Echt prachtig, dat museum. De Etruskische urnen vliegen je er bijkans om de oren. Allemaal van die kleine sarcofagen voor asresten, uitbundig versierd met prachtig gebeeldhouwde tableaus. Van bijvoorbeeld, zo werd me totaal onverwacht duidelijk, scènes uit de Odyssee. Zoals die waarbij Odysseus zich aan de mast van zijn schip heeft laten vastbinden.

Hij wil namelijk wel het dodelijk verleidende gezang van de Sirenen horen terwijl zijn bemanningsleden uit veiligheid hun oren met was hebben dicht gestopt. Zelf heb ik daarover en ook over Homerus wel schilderijen gemaakt.

Toos van Holstein, Sirène, olieverf
Toos van Holstein, Homère, olieverf

Echt machtig om te zien hoe die Etrusken in hun eigen cultuur die van de Grieken verwerkten. Het gevolg van, natuurlijk, de globaliserende handel in die tijd. Nou ja, Mediterrane handel dan.

Homerus was trouwens niet weg te slaan uit mijn Italiaanse belevingen. Want in Orvieto in de middeleeuwse Palazzi Papali, de Pauselijke Paleizen, kwam ik hem opnieuw tegen. In wat ooit een uitgebreide bibliotheek was geweest.

de oude bibliotheek in de Palazzi Papali in Orvieto
Homerus en Vergilius boven mijn hoofd

En dat nog wel samen met de bekende Romeinse dichter Vergilius. Niet zo vreemd overigens want Vergilius zag zich zelf graag als de evenknie van Homerus. Toen was mijn cirkel ineens helemaal rond. Want is ´t niet Vergilius die Dante begeleidt op zijn tocht door Hel en Vagevuur in de Divina Commedia? Ook al weer iets waarover ik ooit zeefdrukken en schilderijen maakte.

Toos van Holstein, zeefdruk uit de serie bij de Divina Commedia
Toos van Holstein, Divina Commedia, olieverf

Waarom Vergilius niet mee mocht de Hemel in op Dante’s naarstige zoektocht naar zijn zo vurig aanbeden, vroegtijdig overleden Beatrice? Tja, een beetje orde moet er natuurlijk wel zijn. Vergilius (70 v.C-19 v.C.) kon per definitie geen christen zijn. Zie zijn sterfjaar maar. Dikke pech voor hem. Want zulke zielen konden nu eenmaal onder geen voorwaarde tot de christelijke Hemel worden toegelaten. Nee, hij moest ´t doen met Hel en Vagevuur. Die kende hij dan ook op z´n duimpje. Daar had ie geen TomTom voor nodig. Een prachtige truc dus van Dante om hem tot gids op zijn reis te maken.

Al dit soort business hebben we toch maar mooi te danken aan die Grieken en Italianen. Dus als je ´t aan mij vraagt? Geen Grexit, geen Quitalia. Tot volgende week.

TOOS

Kathedralen en gotiek, maak mij er maar wakker voor!


Met z’n allen zijn we gek op top zoveel lijstjes. Ga maar na. Tussen Kerst en de klokslagen van Oudjaar natuurlijk die Top 2000 van onvergankelijke hits op de radio. Of de wekelijkse Mega Top50. Maar vlak ook de ‘Top100 grootste superjachten ter wereld’ niet uit. Of de ‘Top100 leukste Kerstfilms’ en de ‘Top10 Magische Weetjes over Eenhoorns’. Ooit gehoord trouwens van de ‘Top10 Psychologische trucs om ervoor te zorgen dat iedereen jou leuk vindt’? Zoek die maar gauw op.

kathedraal in Chartres

Zo hebben levensgezel en ik al jaren onze ‘Top5 Kathedralen’. Maar dan wel die uit de tijd van de gotiek, grofweg vanaf 1100. Prachtig wat er toen met nieuwe architectonische bouwmethoden en pure menskracht gemaakt is. Groter, hoger en ruimtelijker was het streven. Met daarbij prachtige beeldhouwkunst en fresco’s om de bijbel voor de zeer vele analfabeten tot leven te brengen. Zodra een aantal eeuwen later de overdadige barok erin sluipt, haken we echter af. Nee, die middeleeuwse gotiek, dat is ’t helemaal! Al jaren staat daarbij voor ons de kathedraal van Chartres bovenaan. Net zoiets als Bohemian Rhapsody van Queen in die Top2000. Ook niet weg te branden. Maar daaronder wijzigt nog wel eens wat, afhankelijk van nieuwe ‘ontdekkingen’.

de kathedraal van Orvieto

Vorige week schreef ik al over mijn verblijf onlangs in de streken van Toscane en Umbrië. Daarbij stond ook een bezoek aan het ons nog onbekende Orvieto op het program. Oud en ommuurd, gebouwd op een steile vulkanische bult. En gezien de alom geprezen 14de eeuwse kathedraal moest dat bezoek er een keer van komen. Nou, volkomen terecht, dat prijzen. À la Max Verstappen stoof die Cattedrale di Santa Maria Assunta met topsnelheid direct onze Top5 in. Alleen al die ligging op dat grote stadsplein! Met natuurlijk die afwisselend witte en zwarte stroken die de Italiaanse gotiek zo speciaal en prachtig maakt. Zeker als de zon er op staat te stralen. Maar de kleurige mozaïeken en overweldigende beeldhouwreliëfs op de voorgevel maakten er gelijk iets unieks van. En toen moest de binnenruimte nog komen.

van onder naar boven het verhaal van bijbelboek Genesis
Adam, Eva en de Slang in het Paradijs
de Dag des Oordeels met de verwijzing van de zielen naar hel of hemel

 Aan de eigenlijk veel te beperkte keus van foto’s hoef ik niet veel toe te voegen, die plaatjes spreken voor zich. De beroemde fresco’s van Lucca Signorelli (1450-1523) in een van de zijkapellen daarentegen verdienen meer toelichting. Bekende Renaissance-kunstenaars als Fra Angelico en Benozzo Gozzoli gingen hem er vijftig jaar eerder al voor, maar konden hun werk niet afmaken. Dat gebeurde pas rond 1500 door die Signorelli. Met grote, indrukwekkende schilderingen over de Antichrist, de Apocalyps en de Dag des Oordeels. Die dag waarop alle doden herrijzen uit hun graf en samen met de levenden hun definitieve oordeel krijgen: hemel of hel. Een heel druk dagje dus en een zeer populair item destijds (zie ook de foto daarvan hierboven van de voorgevel). Niet alleen toen trouwens. Als ik ’t goed begrijp is dat idee van de Apocalyps en de Doomsday ook behoorlijk populair bij de tegenwoordig zo invloedrijke evangelicals in de Verenigde Staten. Echt iets om blij van te worden! Maar dat terzijde.

Signorelli, de Antichrist
Apocalyps en Dag des Oordeels

Signorelli heeft zich in ieder geval als kunstenaar helemaal kunnen uitleven in de paar jaar dat hij met die fresco’s bezig was. Toch mooi dat Doomsday nog niet is geweest.  Nu kon ik ten minste nog volop genieten van die topkunst van hem en alle andere prachtige zaken in het interieur. Zoals de kleurrijke kapel met het doek van het Mirakel van Bolsena.  Een heel ander prachtig katholiek sprookje

kapel met fresco’s over het Mirakel van Bolsena

dat voor nu te ver voert

 Niet kerkelijk, maar ook interessant in verband met alles hierboven is het prachtige verhaal  ‘The Pillars of the Earth’ (Pilaren van de Aarde) van Ken Follett. Een historische roman over de bouw van een kathedraal in het Engeland van de 12de eeuw. Je krijgt er indirect heel veel mee over hoe dat destijds bij zo’n bouw toeging met al z’n ups en downs. Een absolute aanrader!

 

Welke de andere kathedralen in die Top5 zijn naast Chartres zul je je misschien nog afvragen? Nou, die van Amiens, Cordoba en Siena. Albi is vanwege Orvieto gezakt naar zes. Eigenlijk zijn ’t er dus maar vier en een half want de beroemde Mezquita van Cordoba is ten slotte ingebouwd in een grote Moorse moskee. En of de lijst definitief is? Zekers niet. Want er prijkt nog steeds een behoorlijke verzameling kathedralen op de to do-lijst. Ik houd jullie op de hoogte. Tot volgende week.

TOOS