Tagarchief: slavenhandel

Monumentendag 2017: “Boeren, Burgers en Buitenlui”, ook op de Korendijk 56 in Middelburg


rijksmonument en pakhuis ‘Holstein’, Korendijk 56, Middelburg

Alles heeft een begin. Zoals bijvoorbeeld zo’n 13 miljard jaar geleden ons heelal met , volgens de huidige inzichten, de Big Bang. Of zoals Middelburg vermoedelijk zo’n 12 eeuwen geleden door de invallen van de roofzuchtige Noormannen. Met het door eilandbewoners opwerpen van een cirkelvormige aarden verdedigingswal.  De zogenaamde Middelste Burg, een van de drie ringwallen op Walcheren. Naast de Zuidburg, nu Souburg, en de Duinburg nu Domburg. Dat die Middelste Burg ooit een stad met rijke historie zou worden, uiteindelijk zonder beschermingsmuur maar wel met meer dan 1000 beschermde rijksmonumenten?

kaart met rijksmonumenten in Middelburg

Dat kon toen natuurlijk niemand weten. En dat er ooit nationale Monumentendagen zouden komen in het tweede weekeinde van september? En dat die van 2017 op zaterdag 9 september als onderwerp ‘Boeren, Burgers en Buitenlui’ heeft? En dat ik daaraan zou deelnemen? Ook nee natuurlijk, maar nu wel allemaal realiteit.

Ik vind ’t altijd heel interessant om oude kaarten en stadsgezichten van Middelburg te bestuderen. Ook vanwege de ligging van mijn eigen 18de eeuwse rijksmonument/pakhuis ‘Holstein’  aan de Korendijk. Dan zie je dat vanuit die Middelste Burg en de latere 12de eeuwse abdij de stad langzaam aan steeds verder cirkelvormig wordt uitgebreid. Met eerst op wat nu dan de Korendijk heet helemaal geen bebouwing maar wel bedrijvigheid. Kijk maar op onderstaande kaart bij het linkerdeel: water en schepen die aanmeren.

En dan ineens staat dat deel wel vol huizen, is er een scheepswerf, maar zit er tegenover de Bellinkbrug nog een gat tussen twee woonhuizen. Juist waar ik nu woon.

Ooit liet ik mij vertellen dat daar een haringpakkerij zou hebben gezeten. Maar een echt bewijs? Dat had ik nog nooit gezien. Tot ik laatst in een geschiedschrijving over het bankwezen in Middelburg het volgende tegenkwam.

‘De stad Middelburg werd verplicht bepaalde accijnzen, bv op turf, brandhout, wijn enz. aan de leenbank af te staan. In 1676 werd een loterij uitgeschreven, waarbij men de loten ook kon betalen met obligaties van de leenbank. De te winnen prijzen bestonden uit Heerlijkheden of gedeelten daarvan; obligaties op de Westindische Compagnie, vier windmolens op de bolwerken, de haringpakkerij tegenover de Bellingbrug’.

Dat die loterij voortkwam uit financiële problemen bij de banken en bij de stad Middelburg, maar uiteindelijk helemaal niet doorging, dat is een ander verhaal. Hoe dan ook, daar was ie dan, mijn haringpakkerij! Ik vraag me wel af of de buren destijds daar erg blij mee waren. Haring en bijbehorende geur, ik moet er niet aan denken. Maar ach, het water aan voor en achterkant van de Korendijk zal ongetwijfeld ook behoorlijk gestonken hebben. Openbaar riool, nietwaar? Heel normaal in steden tot ver in de 19de eeuw.

In 1738 werd dat gat aan de Korendijk gedicht. Door de in 1720 opgerichte MCC, de Middelburgse Commercie Compagnie. ’t Werd een pakhuis voor door de Compagnie vervoerde goederen. Geen slaven trouwens. Die slavenhandel van de MCC kwam pas later op gang en slaven werden door de MCC rechtstreeks van Afrika naar Midden-Amerika vervoerd. Wat er wel allemaal heeft gelegen? ’t Zou mooi zijn als iemand dat ooit nog eens uitzocht in de vele strekkende meters MCC-archief in de kelders van het prachtige Zeeuws Archief.

Niet uitgezocht hoeft te worden waarom het straatje achter mijn pakhuis de naam Balkengat heeft. Onderstaande 18de eeuwse prent en de luchtfoto uit 1928 spreken boekdelen.

Dat water, waar zich nu een woonwijkje en tuinen bevinden, heeft zich uitgestrekt tot achter mijn pakhuis. De achterkant ligt dan ook een stuk lager dan de voorkant. Toen ik het kocht verliep de vloer zelf nog twintig centimeter van voor naar achter. Hoe dat is opgelost? Dat kun je op zaterdag 9 september van 10-17 uur komen bekijken als ik het hele monumentenpand openstel.

Dan kun je ook komen gissen waar de foto hieronder is genomen.

Iedereen is welkom. Zowel boeren als burgers. En natuurlijk ook buitenlui. Vroeger de benaming voor rondtrekkende lui zonder vaste woon en verblijfplaats. Met daaronder vast de nodige vreemde vogels. Maar is die huidige bewoonster, die kunstenaar, niet ook een wat vreemde vogel? Want wie begint er in godsnaam aan om een vervallen pakhuis waar nog nooit iemand had gewoond op te knappen tot atelier en woning? Tot volgende week.

TOOS

Advertenties

Korendijk 56 Middelburg en Monumentendag 2016 op zaterdag 10 september


Mon 01 Zo zag ’t er uit toen ik een aantal jaren geleden mijn toekomstige atelier/woonhuis aan de Korendijk in Middelburg verwierf. Toch wel een beetje klimmen en klauteren voordat je via de voordeur naar binnen kon. Tja, het was vanaf 1738 dan ook alleen maar pakhuis geweest. Dus wat kun je verwachten? In ieder geval geen bewoner die het af en toe even opruimt. Ik ging zelfs de allereerste bewoner worden. Daarna is er dus nog heel wat water door gracht van de Korendijk gestroomd voordat het verwaarloosde rijksmonument er uitzag als hieronder.

Mon 02

10 September aanstaande, de 2de zaterdag van september, is ’t van 10 tot 17 uur traditioneel weer Monumentendag in Nederland. Dit keer onder het thema “Iconen en Symbolen. En, ook al bijna traditioneel, stel ik dan mijn pand weer open voor het publiek. Opdat het kan zien hoe dit oude pakhuis een icoon is voor de tijd waarin het werd gebouwd en hoe het vol symbolen zit. Alles is toegankelijk behalve de zolder. Want levensgezel en ik vinden dat het Middelburgse erfgoed getoond mag en moet worden. En dan zeker dit specifieke erfgoed. Want als de balken erin konden spreken, zouden ze zeer waarschijnlijk prachtig kunnen verhalen van woeste stormen en zeeën  en van verre, vreemde landen. Ooit wees namelijk een expert mij aan welke balken in het oude pakhuis van voormalige schepen afkomstig waren. Dat kon hij zien aan de vorm.

Het straatje achter de Korendijk draagt dan ook niet voor niets de naam Balkengat. Ooit bevond zich hier de werf van de VOC en werden er schepen in elkaar getimmerd voor reizen naar de Oost, naar Afrika en naar het Amerikaanse continent. Met hout dat daar in ’t Balkengat ronddreef.

schilderij van Jan Arends met de werf en het Balkengat
schilderij van Jan Arends met de werf en het Balkengat, 1778
oude foto van het Balkengat
oude foto van het Balkengat

Werden die schepen moe, oud en de zeeën zat na een aantal reizen, dan werden ze onttakeld. Maar materiaal weggooien was er niet bij. Hout en balken werden zoveel mogelijk opnieuw gebruikt. Zogezegd recycling avant la lettre. En toen mijn pakhuis in 1738 door de MCC, de Middelburgse Commercie Compagnie, werd opgebouwd, zijn daarvoor dus de nodige balken uit het water van het Balkengat opgevist. Op oude kaarten van Middelburg is nog het op te vullen gat te bespeuren in de gevelrij van de Korendijk. Niet te missen met de middeleeuwse Bellinkbrug als richtpunt,bijna bij mij voor de deur.

oude kaart met bij de pijl de open ruimte waar nu mijn pakhuis staat
oude kaart met bij de pijl de open ruimte waar nu mijn pakhuis staat

Aan de voorkant van mijn pakhuis is in de loop van de afgelopen kleine drie eeuwen trouwens niet echt veel veranderd. Behalve dan dat je nu op de begane grond naar binnen kunt kijken in mijn atelier. Vroeger zat daar alles dicht. Zoals geïllustreerd op bijgaande oude foto met Korendijk 56 bij de pijl. In de rechterrij gevels is overigens wel heel veel veranderd. Zo zijn er een paar panden verdwenen op de plek waar nu het grote pand van de bekende Zeeuwse fotograaf en daarmee collega-kunstenaar Ruden Riemens in zijn donkere kleur staat te pronken. En dat is niet het enige. Toch leuk, zo’n oud zoekplaatje.

de Korendijk op een oude foto
de Korendijk op een oude foto
leeuw als symbool op het dak aan de voorkant
leeuw als symbool op het dak aan de voorkant

Ik zou zeggen “kom op 10 september naar mijn pand ‘Holstein’, de officiële naam zoals die sinds de restauratie in het namenregister voor rijksmonumenten is opgenomen. Daarvoor heb ik destijds wel gemeentelijke toestemming moeten vragen. Want op een rijksmonument mag je niet zomaar een of andere naam schilderen. Maar die naam lag wel voor de hand in dit geval. De MCC verdiende namelijk niet alleen aan de slavenhandel maar ook aan de graanhandel met landen aan de Oostzee. Grote kans dus dat er ooit graan in mijn pakhuis opgeslagen heeft gelegen. En waar dat o.a. vandaan zou kunnen zijn gekomen? Uit het aan graan rijke gebied Holstein, nu onderdeel van de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein. Maar ook de streek van waaruit een aantal eeuwen geleden de voorvader van het Nederlandse geslacht “van Holstein” naar de Republiek der Nederlanden emigreerde. Zeg maar eens dat we niet zijn geïntegreerd nu er in Middelburg een eeuwenoud pand staat met de nieuwe naam Holstein en met als eerste bewoner een van Holstein. Tot ziens op zaterdag 10 september van 10 tot 17 uur. Te midden natuurlijk ook van mijn kunst. En anders tot volgende week.

TOOS